Reportage

Een bezoek aan het Stedelijk Museum maakt dementerenden gelukkiger

Alzheimerpatiënt Reinout Visser, zijn echtgenote Marijke en vrijwilligster Elly van Schaagen worden rondgeleid door Anita Liemburg in het Stedelijk. Beeld Maartje Geels

Kunst kijken helpt dementerenden bij sociale contacten. Trouw liep mee met de speciale Onvergetelijk-rondleiding in het Stedelijk Museum.

Nieuwsgierig kijkt hij om zich heen in de foyer van het Stedelijk Museum. Lachrimpels tekenen zijn ogen, zijn kalende hoofd is goed gebruind. Fier zit hij rechtop, de handen op zijn ontblote knieën: Reinout Visser (72), ooit fiscaal jurist met een eigen kantoor, nu Alzheimerpatiënt.

Elke maand, al drie jaar lang, gaat hij naar de 'Onvergetelijk-rondleiding' in het Amsterdamse museum. Een rondleiding speciaal voor mensen met dementie. Deze doordeweekse dag is het thema 'mens en natuur'. Het is rustig door de zomerhitte, maar dat deert Visser niet.

Stap voor stap, hand in hand: de museumtrap op. Het rode krukje om bij de uitgekozen kunstwerken te zitten draagt hij zelf. "Vroeger liepen we helemaal niet hand in hand, maar nu moet ik hem wel vasthouden anders raak ik hem kwijt", zegt Marijke Visser (76). In de 44 jaar dat ze getrouwd zijn, bezochten ze samen vaak musea.

De eerste stop is bij het werk 'Dandlelight'. Het is een lichtgevende paardebloem met bronzen blad in een glazen stolp, aangesloten op een batterij.

"Wat ziet u als u hier naar kijkt? Is het een echt blad?", vraagt rondleider Anita Liemburg. Reinout Visser knikt blij. "Als kind blies ik de zaden weg. Ik deed dan een wens", vervolgt Liemburg. "Wat zou je wensen als je een wens zou mogen doen?", vraagt ze Visser. Hij maakt tot twee keer toe een krachtig blaasgebaar, grinnikt, kijkt verwonderd, maar weet niet wat hij wensen moet.

De rondleiders zijn niet voor niets speciaal getraind. "Een keer was er een rondleider die er weinig van snapte", blikt Marijke Visser terug. "Ze liep stevig door, leidde ons naar drukke zalen en stelde te abstracte vragen. Gelukkig was dat een uitzondering."

Naast de rondleider, gaat er bij Onvergetelijk altijd een vrijwilliger mee. Elly van Schaagen (67), deze keer mee met de groep, is regelmatig van de partij.

Hand in hand met zijn vrouw Marijke volgt alzheimerpatiënt Reinout Visser (72) de rondleiding voor dementerenden in het Stedelijk Museum. Beeld Maartje Geels

Enthousiast associeert vrijwilliger Van Schaagen hardop, in de zaal bij de 'hippietentoonstelling' Amsterdam Magisch Centrum. "Dat lijkt wel knuffelkunst", zegt ze, wijzend op grote insectsculpturen bedekt met zachte stof en nepbont. Het lijkt iets los te maken in Reinout, die over het algemeen weinig zegt maar steevast het gesprek glimlachend volgt, alsof hij naar een tenniswedstrijd kijkt. "Amber en Thomas zouden dit mooi vinden", zegt hij plots, refererend aan zijn kleinkinderen.

Het Stedelijk Museum en het Van Abbemuseum in Eindhoven hebben het dementieprogramma in 2013 opgericht, geïnspireerd op de aanpak van het New Yorkse Museum of Modern Art (MoMA). De aanpak werkt aanstekelijk: inmiddels bieden twaalf Nederlandse musea het Onvergetelijk-programma aan.

Het idee: door naar kunst te kijken, kunnen mensen met dementie samen met hun dierbaren ideeën uitwisselen, zonder daarbij terug te hoeven vallen op het kortetermijngeheugen. Sociaal contact wordt gestimuleerd en persoonlijke ervaringen gedeeld.

Onderzoek uitgevoerd door het VU Medisch Centrum in Amsterdam wijst uit dat de deelnemers na een Onvergetelijk-museumbezoek gelukkiger voelen. Ze krijgen weer het idee mee te tellen, aldus de onderzoekers.

Het is altijd een uitje en wat zo fijn is: hij praat wat meer, zegt Vissers echtgenote. "Thuis komt er niet veel uit, daar is het vooral eenrichtingsverkeer. Zo van, wil je koffie of wil je thee?"

Lotgenoten

Ook voor de dierbaren is het waardevol: in een veilige en inspirerende omgeving kan contact worden gelegd met lotgenoten. Marijke Visser beaamt: "Ik heb er een vriendin aan overgehouden, die komt vaak met haar dementerende moeder. Voorafgaand aan de rondleiding lunchen we altijd met zijn vieren: even bijpraten."

Bij het laatste kunstwerk, 'Een crimineel schilderij' van kunstenaar Armando, pakt de rondleider dikke potloden en zwart-witprintjes uit haar tas. In de kleurrijke verfstrepen op het schilderdoek waar naar gekeken wordt, vallen allerlei figuren te ontdekken. "Net zoals in wolken. Lag je vroeger ook weleens op je rug in het gras, vormen ontdekkend in de lucht, Reinout?", vraagt Liemburg. Op de A4'tjes die ze heeft meegebracht staan foto's van schaapwolken en dikke rookpluimen.

Visser volgt de kleurpotloden van de anderen aandachtig, die figuren tekenen in de wolken op hun schoot. Zelf heeft hij het potlood laten vallen, na het eerst onwennig in zijn rechter- en linkerhand te hebben vastgehouden. "Vroeger vond ik tekenen leuk", mompelt hij. Zijn wolken blijven wit.

Studio Inclusie

Het dementieprogramma is onderdeel van 'Studio I' (studio inclusie), een platform voor inclusieve cultuur in musea. Studio I zich ook op blinden en slechtzienden, doven en slechthorenden, mensen met afasie en mensen met autisme en andere prikkelverwerkingsstoornissen. Niet alle thema's hebben al een eigen rondleiding, maar die ambitie is er wel.

Meer informatie: www.onvergetelijkmuseum.nl

Lees ook:

Zorg voor mensen met dementie vergt een speciale opleiding

Het aantal mensen met dementie groeit, maar de opleidingen voor verzorgenden en verpleegkundigen houden daar geen rekening mee, schrijft Maya Walburg, gespecialiseerd verzorgende in de psychogeriatrie.

Duizenden ouderen met dementie lopen zorg mis door wachtlijst

Meer zorg nodig hebben, minder hulp krijgen, daarvoor meer betalen en de toch al zwaar belaste mantelzorger extra onder druk zetten. Samenvattend is dat wat er kan gebeuren als ouderen met dementie naar een verpleeghuis moeten en op de wachtlijst terechtkomen.

Onderzoek naar alzheimer zit op slot

Dementie is de enige van de tien dodelijkste aandoeningen waarvoor nog geen enkele hoop op genezing bestaat. Er is zelfs geen middel dat de ziekte vertraagt. De roep om een alzheimerpil was nog nooit zo urgent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden