Een betere jeugdzorg begint met beter luisteren

Beeld Idris van Heffen

Er is nog steeds veel geweld in de jeugdzorg, blijkt uit nieuw onderzoek van de commissie De Winter. Maar hoe pak je problemen aan met een structureel gebrek aan geld en personeel?

Kleinere groepen, minder isoleren en beter toezicht. Het is een greep uit de aanbevelingen van de commissie De Winter, op basis van hun omvangrijke onderzoek naar geweld in de jeugdzorg sinds 1945 dat deze week verscheen. 

De onderzoekers kwamen niet alleen veel ‘excessen’ uit het verleden op het spoor, maar constateren dat er ook vandaag nog veel geweld plaatsvindt in de jeugdzorg. Waar het vroeger vooral om geweld van personeel tegen kinderen ging, is er volgens de  commissie nu vooral sprake van geweld tussen jongeren en pesten. 

Aart Schneider, jeugdzorgwerker bij Jeugdformaat in Den Haag, kan erover meepraten. Hij werkt in een open woongroep voor 16-plussers, waar jongeren met een ‘rijke hulpverleningsgeschiedenis’ en uiteenlopende problemen bij elkaar zitten. “Er is altijd risico op geweld in zo’n groep”, zegt hij. “Vaak begint het met het uitlenen van geld of spullen. Als dat niet terugkomt, kan het snel uit de hand lopen.”

Een andere potentiële lont in het kruitvat zijn de huisregels. De jongeren mogen geen drank en drugs en moeten elkaar met respect behandelen. “Soms moet je tegen iemand zeggen dat hij niet naar buiten mag om twee uur ’s nachts. Dan kunnen ze weleens ontploffen.” 

Vroeg ingrijpen

Klappen kreeg Schneider tot dusver zelf nooit, maar hij moet wel af en toe ingrijpen bij vechtpartijen. “Het is belangrijk dat je er zo vroeg mogelijk bij bent. Ik grijp nooit fysiek in, maar bel de politie.”

Om het geweld terug te dringen, pleiten de onderzoekers er onder meer voor kinderen minder snel te isoleren en in gesloten instellingen te plaatsen, kleinere groepen te maken en beter naar kinderen te luisteren. Maar hoe realistisch is dat, nu de jeugdzorg in haar voegen kraakt door bezuinigingen in het verleden en gebrek aan personeel?

Het wordt een uitdaging om op korte termijn werk te maken van alle adviezen, erkent Eva de Vroome, woordvoerder van branchevereniging Jeugdzorg Nederland. Maar met beter luisteren zijn ze al aan het experimenteren, door praatgroepen waarin jongeren, hulpverleners en bestuurders rond de tafel zitten om geweld bespreekbaar te maken.

Het is een doeltreffende stap in het aanpakken van bestaande problemen, zegt De Vroome. Het afgelopen jaar zijn er zeven bijeenkomsten georganiseerd. “Dat was erg waardevol. Hulpverleners zijn zelf ook niet gewend om over geweld te praten. Bovendien verstaat iedereen er iets anders onder.”

Zo zijn er jongeren die het als geweld zien als ze niet gehoord worden, een overplaatsing krijgen of als een hulpverlener jargon gebruikt dat ze niet snappen. “Die gesprekken leiden tot meer begrip. Ik heb van medewerkers gehoord dat ze daarna gelijk dingen hebben veranderd, zoals aan kinderen vragen of ze zich veilig voelen.”

Arina Kruithof, bestuurder jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond, voerde onlangs bij haar instelling voor het eerst zo’n gesprek met medewerkers en jongeren. “Een jongen van achttien vroeg: als jij op zondag met je gezin aan tafel zit, pak jij er dan een gezinsplan bij met meetbare doelen? Dat vond ik een eyeopener.”

Cultuurverandering

Kruithof erkent dat de gesprekken best spannend en confronterend zijn, maar daarom niet minder nodig. Een cultuurverandering zit soms in kleine dingen, zegt ze. “Ik merkte dat wij vaak nog ouderwets denken over communicatie. Een jongere zei bijvoorbeeld dat hij heel snel antwoord wil krijgen als hij een appje aan ons stuurt. Daar stond ik eerder niet zo bij stil, maar nu gaan we daar ons best voor doen.”

Volgens De Vroome zeggen bestuurders soms dat ze in een systeem zitten dat geweld in de hand werkt doordat er structureel een tekort is aan geld, personeel en voldoende plekken. “Maar niet alles hoeft geld te kosten. Het terugdringen van geweld zit voor een groot deel in bewustwording. Dingen worden soms te snel als gewoon gezien. Professionals krijgen veel te maken met agressie en vinden het soms normaal om uitgescholden te worden. Dat is het niet!”

Jeugdzorg Nederland gaat op 26 juni in gesprek met instellingen en cliënten over de aanbevelingen van de commissie De Winter. De Vroome en Kruithof erkennen dat er nog veel werk ligt, maar ze hopen in ieder geval dat meer instellingen dit soort praatgroepen beginnen.

Lees ook:

‘Jeugdzorg heeft mij nooit gevraagd wat ik wilde als kind’

Over misbruik en geweld in de jeugdzorg kan Luiza den Boer (33) uitgebreid meepraten. Niet alleen uit eigen ervaring, maar inmiddels ook als moeder van een uithuisgeplaatste dochter.

Commissie-jeugdzorg meldt stelselmatig geweld tegen kinderen

Kinderen die uit huis zijn geplaatst, zijn vanaf 1945 stelselmatig slachtoffer geworden van geweld, concludeert de commissie-De Winter, die in opdracht van het kabinet ruim twee jaar onderzoek deed naar geweld in de jeugdzorg sinds 1945.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden