Een betere grondwet via Facebook

Komend weekend is op het Prinsjesfestival in Den Haag de film 'Blueberry Soup' te zien: hoe burgers in IJsland een poging deden om de grondwet te herschrijven via internet.

De grondwet van een land herschrijven via wat tegenwoordig zo populair 'crowdsourcing' heet. Oftewel: iedereen kan via internet een bijdrage leveren. In IJsland, het vulkanische eiland met ruim 300.000 inwoners, deed een groep burgers een poging na de bankencrisis in 2008.

Filmmaker Eileen Jerrett maakte er een documentaire over. 'Blueberry Soup' is komend weekend te zien in Den Haag tijdens het Prinsjesfestival in aanloop naar Prinsjesdag. Gevolgd door een discussie met onder anderen de filmmaker zelf. Haar boodschap: wat IJsland heeft laten zien, kan misschien ook wel andere democratieën in de wereld veranderen.

Het idee om de grondwet te laten herschrijven door burgers ontstond in de woede over de crisis. IJsland werd hard geraakt. Noem alleen al de naam van Icesave. De bank beloofde spaarders gouden bergen, maar kon daar niet aan voldoen, met grote claims tot gevolg.

De crisis bracht IJsland in rouw, zo omschrijven geïnterviewden de sfeer in het land in Blueberry Soup. Die emotie werd gevolgd door woede - IJslanders stonden massaal voor het parlementsgebouw op potten en pannen te slaan om de regering 'wakker te schudden'.

Jerrett was erbij met haar camera. Ze laat ook zien hoe die woede plaatsmaakt voor hoop op een toekomst die niet gedreven wordt door macht en geld. Uiteindelijk worden er 25 burgers gekozen die plaatsnemen in een commissie met de opdracht de IJslandse grondwet - vanuit de geschiedenis nog altijd een spin-off van de Deense - te herschrijven.

De commissieleden zetten daarvoor internet en met name Facebook in. Het is een plek waar IJslanders, over het algemeen fanatieke Facebookers, die niet in de commissie zitten hun ideeën kunnen delen en vragen kunnen stellen. Dat is niet enkel voor de bühne, er wordt serieus naar geluisterd, zeggen de commissieleden in Blueberry Soup. "Ik denk zelfs dat het grootste gedeelte van mijn voorstellen door anderen zijn ingebracht", aldus Katrin Oddsdóttir, één van hen.

Hoewel de commissie een duidelijk doel heeft, is het verder ook vooral een ideologisch project. Burgers nemen het heft in eigen hand en kunnen geschiedenis schrijven. Niet dat elke IJslander daar vol in meegaat. "Die nieuwe grondwet gaat mijn schulden niet betalen", zeggen de critici. Maar blijft het bij idealen of heeft het ook wat opgeleverd? Dat is een vraag waar het definitieve antwoord nog niet op gegeven is. In een referendum stemde de meerderheid van de bevolking voor de nieuwe grondwet, maar het parlement heeft zich er nog altijd niet over uitgesproken. Er is nog een aantal controversiële punten. Zo staat in de 'Facebook-grondwet' dat de natuurlijke bronnen van het land eigendom zijn van de bevolking.

Dat de constitutie nog niet is aangenomen, betekent niet dat het een mislukt project is, betoogde filmmaker Jerrett veelvuldig tijdens de toer die zij de afgelopen tijd met haar film maakte langs universiteiten. Er is een nieuwe kans na de parlementsverkiezingen later dit jaar. Wrang genoeg werden die vervroegd omdat de premier moest aftreden nadat uit de Panama Papers was gebleken dat hij en zijn echtgenote miljoenen euro's in een belastingparadijs hadden gestald. Opnieuw een kans voor burgers om hun grondwet te steunen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden