Een beter milieu begint bij jezelf, maar hoe?

Over de schrijver

Marius de Geus is politiek filosoof en universitair docent aan de Universiteit Leiden. Hij houdt zich bezig met vraagstukken op het gebied van duurzaamheid, milieu en staat.

Over het boek

'De filosofie van de eenvoud' betoogt een vrijwillige vereenvoudiging van ons bestaan om de door overmatig consumeren veroorzaakte milieu- en klimaatproblematiek te verzachten of zelfs op te lossen. Bezit noch consumptie maken gelukkig, vertelt De Geus bij monde van grote denkers als Ivan Illich, Ernst Schumacher, Hannah Arendt, Rousseau en verscheidene psychologische studies. Toch zijn wij in het Westen 'het goede leven' langzamerhand gaan gelijkstellen aan ongebreidelde consumptie. Onze planeet verdraagt dit niet langer en dus moet het anders.

De Geus hamert erop dat het hem niet te doen is om een spartaanse of calvinistische magerte, maar om een vereenvoudiging die juist leidt tot een verrijking van ons bestaan. Die verrijking bestaat er bijvoorbeeld uit dat we, wanneer we minder consumeren, minder geld nodig hebben, dus minder hoeven te werken en dus meer tijd overhouden voor de zaken die het leven écht de moeite waard maken.

Opvallende passage

Deze zes kernvragen die De Geus stelt zijn voor een ieder de moeite van het overdenken waard:

"1. Wat is je persoonlijke invulling van de betekenis van het goede leven? 2. Aan welke aspecten van je bestaan ontleen je werkelijk geluk? 3. Welke goederen, spullen en diensten kan je missen zonder overmatig aan levenskwaliteit in te leveren? 4. Ben je bereid voor het algemeen belang [...] actief stappen te zetten en het eigenbelang een minder hoge prioriteit te geven? 5. Wat is in jouw individuele geval de optimale balans tussen werk (inspanning) en vrije tijd (ontspanning)? 6. Hoe belangrijk is het voor jou om constant in haast te leven en kan je genieten van traagheid [...]?"

Reden om het boek wel te lezen

Dit boek is op zijn interessantst wanneer het concreet wordt: in de laatste hoofdstukken, waarin De Geus ingaat op de vraag hoe we tot een eenvoudiger bestaan en de daarvoor nodige mentaliteitsverandering kunnen komen. De Geus worstelt met verantwoordelijkheden: van de overheid kunnen we niet veel verwachten, de bal ligt bij het individu. Dat individu komt er echter ook niet zonder overheid in de vorm van ecotaksen en wetgeving. Decentralisering en kleinschaligheid verdienen de voorkeur, denkt De Geus. De meest veelbelovende weg naar een mentaliteitsverandering die De Geus voorstelt, is wellicht die van het onderwijzen van de burgers van de toekomst. We moeten onze kinderen inzicht verschaffen in de verleidingstechnieken van de reclame en leren weerstand te bieden aan conformisme en sociale druk. En we moeten ze, zoals Aldous Huxley ons leert, meegeven dat het devies 'Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat dan ook een ander niet', ook van toepassing is op niet-menselijke én toekomstige levens.

Reden om het boek niet te lezen

Met dit boek beoogt De Geus naar eigen zeggen een toegankelijk niet-academisch werk te schrijven voor een breder publiek omdat 'medeburgers en belastingbetalers' daar het 'volste recht' op hebben. Bovendien kunnen toegankelijke publicaties bijdragen aan het maatschappelijk debat. Helaas bedient De Geus zich vervolgens van een zeer ambtelijk en kleurloos taalgebruik, dat menig lezer de moed in de schoenen zal doen zakken. De vormgeving van het boek is eveneens ronduit academisch en zal weinigen verleiden.

De Geus besteedt zoveel tijd aan het beschrijven van het (inmiddels toch bekende) probleem, dat er haast geen ruimte meer is voor de mogelijke oplossingen. De belangrijkste vraagstukken blijven daardoor helaas onderbelicht: hoe kunnen we een hoognodige mentaliteitsverandering van de westerse consumerende burger bewerkstelligen? Zijn we wel bereid tot verandering en persoonlijke offers voor het algemeen belang?

Filosofie van de eenvoud

Marius de Geus Jan van Arkel, 365 blz euro19,95 ***

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden