Een bestand, nog geen verzoening

Morgen is het de grote dag. Na vijfhonderd jaar begraven lutheranen en katholieken eindelijk formeel de strijdbijl. In de Zuid-Duitse stad Augsburg ondertekenen vertegenwoordigers van de Lutherse wereldfederatie (zestig miljoen leden) en de rk kerk (ruim een miljard gelovigen) een gemeenschappelijke verklaring die een einde maakt aan hun slopend debat over de zogenaamde rechtvaardigingsleer.

Ton Crijnen

Voor wie niet thuis is in alle theologische finesses: bij het eeuwenlange geruzie over de rechtvaardigingsleer ging het om de prangende vraag of God de zondige mens alleen op grond van zijn geloof aanvaardt (Luther), of ook door de goede werken die hij doet (Rome). Daarover is heel wat afgestreden en daarvoor werd menigeen levend verbrand. En denk niet dat dit inmiddels achterhaalde conflictstof is. In lutherse kring reageerde men onlangs nog gekwetst op een pauselijke bul die gelovigen, bij gelegenheid van het jaar 2000, aflaten belooft. Dit ter delging van straf in het hiernamaals. Voorwaarde is, dat zij goede werken doen. Menig lutheraan spreekt er schande van.

Het in Augusburg te tekenen akkoord onderstreept dat de mens louter door Gods genade wordt vergeven en gered, en zegt dat goede werken daaruit voortvloeien. Een zichtbaar compromis, waartoe theologen als Hans Küng (rk) en Karl Barth (protestants) veertig jaar geleden de eerste aanzet gaven. Al kunnen de partijen er redelijk goed mee leven, toch zijn er aan beide zijden dissidenten. Zo lieten 250 Duits-protestantse theologen weten dat de lutheranen te veel water in de wijn hebben gedaan. Wat weer ergernis wekte bij Rome.

Maar de wederzijdse leerveroordelingen die het klimaat eeuwenlang hebben vergiftigd zijn, zo stelt men aan beide kanten, niet meer van toepassing op de tegenwoordige situatie. Echter - en hier klinkt de stem van Rome -, ze zijn op technische gronden ook niet ongedaan te maken. Dus evenmin de stelling van het Concilie van Trente (1563) dat de lutherse versie van de rechtvaardigingsleer 'ketters' is. Eens gezegd blijft gezegd, al heeft het gezegde anno 1999 wel zijn zeggingskracht verloren. Kan het roomser?

Met gevoel voor historie besloten de LWF en het Vaticaan hun verzoening op 31 oktober, Hervormingsdag, te bezegelen in Augsburg. In deze Beierse stad, ooit de zetel van wereldberoemde bankiershuizen als Fugger en Welser, kreeg Maarten Luther in 1518 van de pauselijke afgezant Cajetanus te horen dat hij zijn 95 'ketterse' stellingen openlijk diende te herroepen. Luther weigerde en dit leidde tot wat later als de Reformatie de geschiedenis in zou gaan. Eveneens in Augsburg legden de lutheranen bij monde van Luthers naaste medewerker Melanchton in 1530 hun leer in afgezwakte vorm aan keizer Karel V voor (Augsburgse Confessie), in de vergeefse hoop dat dit hun op korte termijn vrijheid van godsdienst zou opleveren.

Voor de rk kerk tekenen morgen kardinaal Edward Cassidy en bisschop Walter Kasper, president en secretaris van de pauselijke raad voor de eenheid van de christenen, voor de LWF de voorzitter, bisschop Christian Krausse, en secretaris Ishmael Noko. Voor de Bühne verkocht als een historische doorbraak - en in zekere zin is het dat ook - zullen de gevolgen van het akkoord beperkt zijn. De meeste jongeren zegt het weinig tot niets. En onder hen voor wie de leer van de rechtvaardiging nog wel betekenis heeft, blijkt in lutherse kring het enthousiasme evenmin groot. Zo noemde de Amsterdamse hoogleraar K. Zwanepol in deze krant het akkoord een krachteloze, papieren consensus. ,,Het doet afbreuk aan de betekenis van de rechtvaardigingsleer als grondtoon van het evangelie''. Wat de 15000 Nederlandse lutheranen niet belette om, net als alle andere 123 lidkerken van de LWF, akkoord te gaan met het document.

Ook aan de top van de rk kerk klinken zuinige geluiden. Walter Kasper laat weten dat op de weg naar eenheid nog veel obstakels liggen. De katholieke prelaat verwijst daarbij naar de gemeenschappelijke verklaring die lastige zaken noemt als leergezag, ambt en sacramenten. De leiding van de LWF waarschuwt op haar beurt dat concrete tekenen van eenheid, zoals het samen vieren van avondmaal en eucharistie, vooralsnog niet te verwachten zijn.

In het lutherse kamp dringt men erop aan het gesprek met de rk kerk voort te zetten. Die toont zich niet ongenegen, maar laat zich nog niet uit over het 'hoe', 'waarover' en 'wanneer'. Het zal dus nog wel even duren voor het tot een algehele verzoening komt tussen wat, tot voor nog niet eens zó lang geleden, twee aartsvijanden waren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden