ombudsman

Een beschonken chauffeur noemen we toch ook niet 'verward'?

Adri VermaatBeeld Maartje Geels

Sinds op 5 mei een man in Den Haag drie mensen neerstak, is er discussie in de media over het gebruik, de betekenis en de waarde die aan het begrip 'verward' moet worden gehecht. 

De verdachte, die bekend stond als verward, zou bij zijn daad 'Allahu akbar' (God is groot) hebben geroepen. Dat kan op een terroristische aanslag duiden. 'Is een terrorist ook een verward persoon?', kopte Trouw drie dagen na het incident (op de site kreeg het stuk een andere kop) en veel andere media deden niet anders.

Al eerder, rond de jaarwisseling, kreeg ik vanuit de geestelijke gezondheidszorg de vraag welke definitie Trouw gebruikt als over een 'verwarde' man of vrouw wordt geschreven. Mijn antwoord was destijds dat de redactie onder die term als regel 'afwijkend gedrag' verstaat. De (medische) oorzaak van dat gedrag kan van alles zijn, maar is zelden bij verslaggevers bekend. Bij minder ernstige incidenten zal de oorzaak van verwarde gedragingen journalisten en lezers overigens koud laten. Lokale en regionale kranten zijn begrijpelijk vaker in de weer met incidenten rond verwarde personen dan landelijke bladen. Media schrijven politieberichten niet letterlijk over, maar het begrip 'verwarde man/vrouw' is door het veelvuldige gebruik ervan door de politie inmiddels gemeengoed in de media.

Wat voegt het woord 'verward' in media toe? Een man die op een snelweg loopt is van nature al vreemd. De politie zou kunnen stellen: 'We weten niet waarom hij dat deed'. Als de politie daar niet voor kiest, kan een journalist dat in eigen bewoordingen doen. Terugkeren naar de periode voordat de term 'verward' aan inflatie onderhevig raakte, is alleen al vanwege privacyaspecten geen optie. Los hiervan zouden kwaliteitskranten dat ook niet willen. Het leed van iemand die vanwege torenhoge schulden in psychische nood verkeert en die in een dronken of boze bui een streek uithaalt, bevat vermoedelijk een menselijk drama, maar hierom nog niet een verhaal.

Hoe overbodig de term 'verward' kan zijn, bleek wat mij betreft ook uit koppen van willekeurige regionale kranten de afgelopen maanden: 'Verwarde man dreigt met schilmes' (de Gelderlander), 'Verwarde man gooit eieren tegen café' (Brabants Dagblad), 'Verwarde man met tas legt treinverkeer CS lam' (AD/RD) en 'Verwarde man loopt op snelweg' (AD/AC).

Verwarde chauffeurs?

Ongetwijfeld zijn zulke voorbeelden ook te vinden in Trouw, al komt dat vanwege het landelijke karakter minder vaak voor. Het onderstreept alleen het gelijk van Bauke Koekkoek, onderzoeker naar verward gedrag. Op 8 mei zei hij in Trouw: "Het gevaar is dat door het veelvuldige gebruik van de term niet meer goed wordt nagedacht over de vraag of iemand weet wat hij doet of niet."

In contrast met de vanzelfsprekendheid en snelheid waarmee de politie en in het verlengde media het begrip 'verward' gebruiken, staat dat automobilisten die onder invloed van alcohol een (dodelijk) ongeval veroorzaken nooit als 'verward' worden omschreven. In die gevallen brengt de politie ruiterlijk naar buiten dat de chauffeur (vermoedelijk) onder invloed reed. Niet dat hij verward was, waar dat bij te veel alcoholconsumptie regelmatig voorkomt.

Ook dit pleit ervoor om het gebruik van de term 'verward' te analyseren. Media moeten voor de feiten gaan, maar hoeven niet uit louter gewoonte een politieverzamelnaam over te nemen.

Zo veelvuldig komt de 'verwarde man' in de media nu aan bod dat 'echt' niet of nauwelijks meer is te onderscheiden van 'nep'. Een redactie kan in het belang van lezers en werkelijk verwarden besluiten om gebruik van die vaak misleidende term te reduceren tot journalistieke noodzaak. De zaak Bart van U., die in 2014 oud-minister Els Borst doodde en zijn zus een jaar later, is daar voorbeeld van.

Reageren? Mail naar Ombudsman@trouw.nl

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma's en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Lees ook: De ene verwarde man is de andere niet

De man die drie mensen neerstak in Den Haag, stond bekend als verward. Die term wordt te snel op mensen geplakt, vindt expert Bauke Koekkoek.

Lees ook: Burgemeester Krikke gaat door het stof

Burgemeester Krikke van Den Haag betreurt dat ze de verdachte van de steekpartij op 5 mei verward noemde, terwijl ze niet op de hoogte was van een melding dat hij mogelijk uit terroristische motieven handelde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden