Eén belijdenis heelt de scheiding niet

Van onze kerkredactie NIJKERK, AMSTERDAM - “Ai! Ziet hoe goed, hoe lieflijk is't dat zonen van 't zelfde huis als broeders samenwonen, waar 't liefdesvuur niet wordt gedoofd...”, zo berijmde Voet Psalm 133 in zeventienzoveel. Wie de verdeeldheid in de kerk onder ogen ziet, kan dit lied na het eerste woordje al niet meer vrolijk verder zingen.

'Ai!': dat was heel kort samengevat de boodschap van algemeen secretaris ir. J. van der Graaf op de jaarvergadering van de Gereformeerde bond in de hervormde kerk, gisteren in Nijkerk. Kerken en gelovigen van de gereformeerde belijdenis, nota bene van de 'formulieren van enigheid' bieden een schouwspel van diepe verdeeldheid en kerkopdeling tot op de dag vandaag. “Hoe samenbindend is de gereformeerde belijdenis in de kerkelijke praktijk?”, zo vroeg Van der Graaf de vergaderde behoeders van de gereformeerde beginselen in de hervormde kerk. Zijn antwoord: weinig. Zijn oplossing: ootmoed, gesprek en de aanvaarding van de belijdenis - niet als een stok om te slaan, maar als een staf om op te steunen, als een lied in de mond.

Van der Graaf erkende dat de belijdenis in zekere zin het zaad van de verdeeldheid meedraagt. Zo heeft in de loop van de laatste twee eeuwen de vraag van blijven of afscheiden de kerk van de reformatie in Nederland diep gespleten. Er is scheiding op scheiding geweest binnen gereformeerd Nederland en zelfs een eenheid in belijdenis blijkt op zich niet voldoende om een bestaande afscheiding te helen.

De voorman van de bonders heeft in zijn leven 'geduchte pijn' ondervonden - en nog - van hen die zich bewoners van de zogenaamde 'ware' kerk wanen; zij bestoken hem en de zijnen met verwijten dat zij de ('valse') hervormde kerk maar niet willen verlaten. “Moeten we niet eerlijk zeggen dat de discussie over ware en valse kerk in de praktijk een doodlopende is gebleken?”, vroeg hij zich af.

Over deze droeve zaken zou men op een jaarvergadering van de gereformeerde bond niet hoeven spreken als daar alles koek en ei was. Maar juist de bonders staan nu voor de waterscheiding van Samen-op-Weg of niet. Enkelen hebben hun afscheiden (dat dan anders wordt genoemd) aangekondigd; de hoofdstroom van de gereformeerde bonders doet dat niet, ondanks dat zij evenmin de komst van het nieuwe kerkelijk bestel begeren. Van der Graaf formuleerde het in Nijkerk zo: voor de bond is de proclamatie van de “principieel plurale” kerk van Samen-op-Weg “principieel onaanvaardbaar, maar niet principieel on-herstelbaar”.

Volgens Van der Graaf drijven de bonders op dit moment niet uiteen door verschillen in belijdenis, maar door verschillend zicht op de kerk: daardoor dreigt de samenbinding teloor te gaan. En dat doet afbreuk aan het gemeenschappelijk getuigenis, verzekert hij.

Het hart

In evangelische kring spreekt men tegenwoordig graag over de 'oecumene van het hart'. Maar dat is Van der Graaf te weinig; hij gaat wel degelijk voor de 'oecumene van de belijdenis', anders zal de kerk functieverlies lijden. Vooral met het oog op de jongeren benadrukt Van der Graaf het belang van kerk en belijdenis. Als de belijdenis geen onderlinge liefde en gemeenschap schept dan zal de nood daaraan een uitweg zoeken in wat hij noemt “moderne gezelschappelijkheid”. Hij gaf daar overigens geen voorbeelden van.

Voorzitter dr. A. van Brummelen waarschuwde tegen de vernieuwingsdrang die ook in sommige bondsgemeenten de kop opsteekt. “Wij kunnen de toekomst alleen veilig aan als wij op de oude paden gaan. Een gezond conservatisme kan meer kansen bieden dan een verlicht progressivisme.”

Namens het hervormde synodebestuur riep ds. B. van Vreeswijk de gereformeerde bond, waarvan hij zelf lid is, op om aan interne verdeeldheid een einde te maken. Scheuringen in gemeenten en het uittreden van predikanten helpen de Bond volgens hem niet om serieus genomen te worden, zo onderstreepte hij nog eens het betoog van Van der Graaf.

Krimp

Het ledenverlies en de vergrijzing waarmee de gevestigde kerken kampen, blijkt ook aan de Gereformeerde Bond niet voorbij te gaan. Vorig jaar daalde het ledental met bijna 250 tot 8718. Van der Graaf kondigde aan dat het bestuur meer aandacht aan ledenwerving wil gaan besteden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden