Een beetje mildheid graag

Precies vijftig jaar geleden bezocht Willem Barnard in Devonshire de pastorie van de maker van het bekende gezang 'Voorwaarts! Christenstrijders'. Zelf pacifist verbaasde hij zich over de militante toon en 'kwaadaardige argeloosheid' van het lied waarbij de strijder meer naar voren treedt dan de gelovige. Maar dit uitgesproken hebbend, probeerde hij de naïeve tekst van het marslied toch mild te benaderen, dat wil zeggen: begrip te tonen voor de context waarin het een eeuw eerder, halverwege de negentiende eeuw, geschreven was.

Nu overkomt Barnard ironisch genoeg postuum (de dichter stierf in 2010) hetzelfde en nemen theologen en liturgen hem de maat (Trouw, 7 juli). Het betreft de vertaling van de zestiende-eeuwse hymne 'Hierusalem My Happie Home', waarin hij aan het origineel wat vrijmoedigheden toevoegde die hem nu worden nagedragen.

Geuzennaam

En ja, daar zit een kern van waarheid in: het lijkt er inderdaad op dat de dichter in al zijn speelsheid de nuance uit het oog verloor toen hij aan de stoet van heiligen op de weg naar Jeruzalem (die 'vaderstad' - mag dat nog wel?) wat 'eersten' (Luther en Bach) en 'laatsten' toevoegde, in de hoedanigheid van twee in de geschiedenis lang verdrukte bevolkingsgroepen (de Joden met hun ster en de negers met hun loftrompet).

Geheel passend in deze tijd van stoere taal en polarisatie wordt Barnard nu beticht van verhuld racisme. En dan lijkt er maar één passende oplossing: 'Weg ermee!'

Ach, waar zijn context en mildheid gebleven? Zonder aan het stigma van de 'Happy Nigger' voorbij te willen gaan, wil ik erop wijzen dat halverwege de jaren zestig de term 'neger' juist politiek correct was. Tot de opkomst van de Black Power-beweging was het zelfs een soort geuzennaam. Barnards beste vriend en collega-dichter Jan Willem Schulte Nordholt (1920-1995) was eind jaren vijftig zelfs de eerste historicus die - gestimuleerd door Jac. Presser - het racisme in de Verenigde Staten hier in Nederland benoemde en breed voor het voetlicht bracht in zijn nog altijd zeer leesbare boek 'Het volk dat in duisternis wandelt' (1956). Misschien moesten Mikkers (vooral bekend van slogans en reclameteksten) en Van Wieringen dat nog eens lezen. Dan zouden ze Barnards strofe minder hardvochtig behandelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden