’Een beeld van God maken mag niet’

De ’atheïstische’ dominee Klaas Hendrikse mag predikant blijven. Een bloemlezing uit lezersreacties.

Naar aanleiding van het artikel ’PKN-scriba: Hendrikse plaatst zich buiten de kerk’ (Trouw , 12 februari) het volgende: kan dat gezever over die vrijzinnige dominee Klaas Hendrikse niet eens ophouden? Hendrikse zegt namelijk niet dat God niet bestaat (twee keer een ontkenning is een bevestiging), hij ervaart en benoemt het fenomeen ’God’ alleen anders.

Henk FrancinoDeventer

Hoe komt het toch dat zij die leiding behoren te geven aan gelovigen van drie samengevoegde kerken zo’n moeite hebben met de uitspraak van Hendrikse dat ’God niet bestaat’. Dat de aanvankelijke provocatieve wijze van zeggen moeite gaf en dat men met hem zou willen praten over de zin uit zijn boek: ’om in God te geloven is Jezus niet per se nodig’ zou ik kunnen begrijpen voor een christelijke kerk. Maar dat opgeleide predikanten zich niet herinneren dat Karl Barth al zei dat God een ’Gebeuren’ is en dat K.H. Miskotte dezelfde mening was toegedaan, dat stelt enorm teleur.

Nee, alleen ’ervaring’ en ’beleving’ van Gods bijzondere aanwezigheid kan niet als fundament dienen van een kerkelijk belijden. Maar dat neemt niet weg dat veel mensen en gelovigen zich staande houden met spirituele ervaringen en gevoelens en Hendrikse met zijn steen in de vijver eindelijk de verandering van geloofsbeleven aan de orde heeft gesteld. Een terugkeer van op moderne wijze geschoeide ’leerdiensten’ zou geen overbodige luxe zijn.

Christine Hack Zeist

Er is het verhaal van die chassidische rabbi. Telkens als bij het lernen van de tenach de woorden ’Und Gott sprach’ gelezen werden, sprong hij op en herhaalde alsmaar „Und Gott sprach, und Gott sprach”. Tot de anderen hem maar op de gang zetten om verder te kunnen gaan. Zo’n dominee hebben wij nu ook in de PKN. „God bestaat niet, God gebeurt”, herhaalt hij alsmaar en verder niets. Maar ja, de rabbi en dominee Hendrikse maken iets wezenlijks duidelijk; iets waar ook Mozes mee begon: Gods naam kennen wij niet, toch geeft hij zich te kennen. Al die mensen, zelfs theologen, die alleen maar zeggen: ’God bestaat’, maken van God iets bestaands, een beeld, iets wat je absoluut niet mag doen vanuit de bijbel. Israël knielde voortdurend voor de Baüls, de PKN doet dat ook.

Aart van den Dool Apeldoorn

PKN-scriba Arjan Plaisier vindt dat Hendrikse zich buiten de kerk plaatst want: „Wij geloven in God. Wie dat niet doet, stelt zich buiten het belijden van de kerk. Daarmee verlaat je de kerk” (Trouw, 12 februari). Nog bonter maakt zijn voorganger Bas Plaisier het: „Maar het is duidelijk dat de kerk gelooft dat God bestaat”. Het is als met olifantspoten door Gods’ porseleinkast banjeren. Een pagina eerder staat de religieuze belevenis van dominee Cees Huisman: over twijfel aan Gods bestaan en Hem toch ’levend’ houden. ’Meer van de thora houden dan van God’, is een essay van filosoof Levinas dat mij overeind houdt om in het spoor van Jezus Messias te blijven en mijn werk als ambtsdrager te kunnen doen; niet een rotsvast geloof in het bestaan van God of Jezus. Al geeft onderricht uit de Schrift mij het vermoeden dat in ons geloofd wordt.

Hans Hofenk Rheden.

De zogenaamde atheïstische dominee Klaas Hendrikse stelt dat er geen zelfstandig wezen dat God heet bestaat, maar alleen de Godservaring. Om hem daarmee buiten de kerk te willen zetten, is een enorme overreactie. Theologisch bestaan deze definitie en ook soortgelijke definities al lang en niet bij de minste. Zo stelt Osho (Bhagwan) dat bidden tot een persoon geen zin heeft, omdat er geen persoon God bestaat, alleen een proces dat men God kan noemen. De katholieke trappist Thomas Merton heeft een soortgelijk Godsbegrip en stelt dat men niet kan zeggen „God bestaat”, zoals men kan zeggen „Het glas staat op de tafel”. Een definitie van God als ’godservaring’ is niet minder vroom dan een definitie van God als een man met een lange baard. Integendeel.

Arthur Kooyman Utrecht

De visitatoren concluderen dat de uitlatingen van dominee Hendrikse het fundament van de kerk niet aantasten. Sterker nog: zij erkennen dat deze theologie binnen de PKN hoort, omdat vrijzinnigheid ook in deze kerk een plek heeft. Hiermee wordt Hendrikse weer partner van het debat, in plaats van verdachte. Deze erkenning voor Hendrikse (en vele vrijzinnigen) is groot nieuws.

Rien Sprong Den Haag

Uit de classicale en synodale reacties op de opvattingen van Hendrikse kun je opmaken dat de PKN als landelijke kerk zijn bestaansrecht heeft verloren. Jaarlijks haken al duizenden af. Nadat theologen als Wiersinga, Kuitert en anderen het voorbereidende werk hebben gedaan heeft Hendrikse de conclusie getrokken: ’God bestaat niet’. Dat de synode zich nu, breder, over de vraag naar het Godsbestaan buigt geeft aan dat ook zij daar niet van overtuigd is.

E. S. BurenMenaldum

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden