Een bedelaar koopt niets voor ons schuldgevoel.

De komende weken behandelt Trouw een aantal vakantiedilemma's. Deze week aflevering 3: Mag je een bedelaar slaan?

Hij pikt ze er zo uit, zegt Straatnieuws-verkoper Henk van den Hazel (61): de mensen die zijn krant uit louter schuldgevoel kopen. Die maken geen gezellig praatje, maar lopen hem gehaast voorbij. En dan gaat hun geweten knagen, dan vragen ze zich waarschijnlijk af: wat zou die man vanavond eten?

Wat volgt is een ongemakkelijke transactie: Henk krijgt geld uit medelijden, de klant een ongewenste krant. Voor Henk is dat niet prettig, al went de aalmoes wel: ,, In het begin voelde ik me dan een bedelaar, maar je gaat je emoties afsluiten.” Nu verkoopt Henk toevallig een product dat ik wél wil hebben, maar dat gold niet voor het zeepstenen schaaltje met zebraprint, de deegroller voor chappati's, de blokfluit, het wandkleed met spiegeltjes, de manke houten olifant en de visvormige sleutelhangers die ik uit India en Kenia meenam. Ik kocht ze op markten en stranden, van straatverkopers die me arm en ongelukkig leken. Zelf voelde ik me ook niet prettig, want kocht ik wel genoeg? En betaalde ik niet te veel?

Ook bedelaars maken me onzeker. Kinderen krijgen koekjes en bananen, bejaarden en gehandicapten geld. Soms geef ik één Indiase oma een flink bedrag en anderen niets. Heel af en toe bedenk ik cynische scenario's: deze bedelaar werkt voor een bende en zaagde vast expres zijn benen af. En boos werd ik op de Keniaanse mevrouw die me wel heel erg manipuleerde. ,, Práát dan tenminste met me”, zei ze, nadat ik haar vriendelijk had toegewuifd ,, anders voel ik me zo genegeerd!” Daarmee had ze beet, want ik voel me steevast schuldig, op mijn Tevasandalen, met mijn goedgevulde moneybelt. Dat gevoel is niet uniek, zo blijkt ook uit talloze weblog-reisverhalen. ,, Als toerist ben je per dei finitie een wandelende pinautomaat, maar we kunnen niet iedereen geld geven”, verzucht reiziger Emile in Bolivia. En vanuit San Diego schrijft Jos: ,, Later hoor ik dat een gemiddelde zwerver zo'n 75 dollar per dag ophaalt en mijn schuldgevoel smelt als de welbekende sneeuw voor de zon.” Waar komt dat schuldgevoel vandaan? Waarom schamen westerse toeristen zich vaak voor hun rijkdom? Filosoof Karim Benammar, auteur van het boek ' Overvloed' (2005), vindt dat opmerkelijk: ,, Het is gek dat je zelf niet kunt genieten van wat je arme mensen toewenst.” Toch heeft schuldgevoel wel een functie, zegt Benammar: ,, Die andere werkelijkheid houdt je een spiegel voor: waarom wil ik geconfronteerd worden met armoede? Ga ik zelf wel goed met mijn rijkdom om? Waarom stop ik mijn geld in een pensioenfonds dat misschien in wapens belegt, waarom koop ik geen eerlijke koffie? En waarom geef ik niet meer?” Rijke mensen kunnen kiezen hoe ze hun geld uitgeven, arme mensen niet. Spendeer daarom bewust, zo luidt Benammars boodschap, besteed je geld vol overtuiging: ,, Belichaam je overvloed, geniet ervan, bedenk: ik doe er iets mee wat de moeite waard is.” Maar dat vergt een inspanning die de vakantie overstijgt: het kost veel tijd om je te verdiepen in pensioenfondsen, groene beleggingen, duurzaam toerisme, fair trade kleding, goede doelen, eerlijke koffie, waardevolle souvenirs, kunst en reizen, alle leuke en goede dingen die voor jou betekenis hebben. Bewust geld uitgeven is, kortom, een manier van leven, en geen optelsom van ad hoc beslissingen: geef ik deze bedelaar wel of niet?

Eén ding is zeker: voor schuldgevoel koopt de bedelaar niets. Er zit ook een luchtje aan, vindt Benammar: ,, We voelen ons ongemakkelijk doordat we ons superieur voelen.” Maar we zijn alleen maar rijker -en dat maakt dat we over het appèl van de bedelaar wel na moeten denken.

Erop los slaan kan ook, naar het voorbeeld van de Franse schrijver Charles Baudelaire. Die presenteert in zijn verhaal ' Laten we de armen afranselen!' (zie inzet) een originele oplossing voor het armoedevraagstuk: spaar de bedelaar niet, sla de tanden uit zijn mond, laat je door hem afranselen met een tak en zet het daarna samen op een zuipen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden