Een beangstigend weekend voor Europa

opmars van de flanken | Populisten kunnen zich dit weekend laten gelden in Italië en Oostenrijk. Europa houdt zijn hart vast.

Het was al het jaar van de Brexit en het jaar van Trump. Dit weekeinde staan er nog meer doorbraakmomenten voor het maatschappelijk onbehagen in de westerse wereld op de agenda. Europa mag zich schrap zetten.

In Italië gaat de bevolking morgen naar de stembus om te stemmen over een nieuwe grondwet waarin het politieke bestel op de schop wordt genomen. Een technisch onderwerp misschien, maar dat is niet de feitelijke inzet van de volksraadpleging geworden: dat is de politieke toekomst van premier Renzi, en met hem de positie van de gevestigde macht. Het heeft er alle schijn van dat de kiezers de premier naar huis gaan sturen.

Bij de buren bepalen de Oostenrijkers voor de tweede keer dit jaar wie hun nieuwe president wordt - nadat de stembusgang de eerste keer wegens onregelmatigheden werd afgelast. Daardoor maakt de radicaal-rechtse kandidaat Norbert Hofer kans alsnog te winnen van de Groene kandidaat Alexander Van der Bellen.

In Oostenrijk wordt de strijd uitgevochten door kandidaten van de linkse en rechtse flank; het politieke midden had zichzelf bij voorbaat buitenspel gezet door fletse kandidaten naar voren te schuiven. Die machteloosheid bij de gematigde krachten om kiezers nog aan zich te binden, is overal in Europa terug te zien. Zie ook Frankrijk, waar de voorheen linkse volkspartij PS in diepe crisis is, en waar president François Hollande zich zelfs niet herkiesbaar stelt omdat hij zo immens impopulair is.

Zo komen overal radicale flankpartijen, de 'populisten', bovendrijven. In Oostenrijk neemt dat populisme de vorm aan van FPÖ-kandidaat Hofer, die het eerste radicaal-rechtse staatshoofd in West-Europa kan worden sinds de Tweede Wereldoorlog. Het presidentschap is in Oostenrijk vooral ceremonieel, maar het zou van enorme symbolische betekenis zijn.

In Italië leek de jonge en frisse Renzi (41) juist bij uitstek geschikt om het Europese patroon van scepsis over het traditionele midden te doorbreken. Maar zelfs hij blijkt niet immuun voor het ongenoegen over een gevestigde orde die de economie niet snel genoeg hersteld krijgt en die de oren te veel naar Brussel laat hangen. Als Renzi zijn referendum 'verliest' komen er nieuwe verkiezingen en kan de Vijfsterrenbeweging - met een mix van rechts en links populisme - in Italië als grootste boven komen drijven.

Er is zo alle reden voor Europa om enigszins bevreesd te zijn voor dit weekeinde, en voor de scenario's die zich daarna uit kunnen spelen. In Italië zijn die direct bedreigend: onzekerheid over de politieke situatie daar kan consequenties hebben voor de bankensector, en daarmee voor de hele financiële sector en uiteindelijk de economie van de Europese Unie.

Maar los daarvan brengt de onstuitbare opmars van de flanken en de langzame implosie van het politieke midden onzekerheid met zich mee. Dit weekeinde geeft vast een voorproefje van hoe de hazen lopen in het huidige klimaat. Volgend jaar zijn er verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Duitsland; na afloop daarvan kan Europa er heel anders bij liggen.

vandaag 6|7

Oostenrijk en Italië naar de stembus

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden