Een bankbiljet van oneindig

Kunstenaar Dadara begon een jaar geleden zijn eigen bank. En wat blijkt: je kunt geld verdienen door je eigen bankbiljetten te drukken. Maar wat die waard zijn, blijft vaag.

De meest onbetrouwbare bankdirecteur die er is, noemt hij zichzelf. De Amsterdamse kunstenaar Dadara richtte een jaar geleden de Exchanghibition Bank op. En hij is erop uit om die op enig moment weer te laten ploffen. Dat zijn klanten het maar vast weten.

En hij vertelt over de Britse band KLF, die in 1994 stopte met de muziek, en als The K Foundation doorging in de performance art. Hun eerste daad: het letterlijk verbranden van de miljoen pond die ze met hun muziek verdiend hadden. "Ik heb me jarenlang afgevraagd of ik dat belachelijk of briljant moest vinden. Totdat ik het me zo lang afgevraagd had, dat ik besloot dat het dan dus waarschijnlijk briljant was. Sindsdien moeten mijn projecten ook altijd vernietigd worden."

Maar goed, zolang het duurt, hebben de bankbiljetten die hij uitgeeft wel degelijk waarde. Hij begon een jaar geleden met het ontwerpen, schilderen, en vervolgens drukken van biljetten van 0, een miljoen en oneindig - zonder munteenheid, alleen maar die getallen. Ze vinden gretig aftrek, in Nederland, maar ook elders in de wereld. "Het is geen vetpot, maar het project kan zichzelf bedruipen", zegt Dadara.

Waarom mensen geld overhebben voor nepgeld? Dat is een van de vragen die hij met zijn project wil stellen, zegt Dadara. Een project dat wortelt in een fantasie, en in een observatie. De fantasie: ooit een keer rondzwemmen in een zwembad vol geld, net als Dagobert Duck. De observatie: overheden hebben steeds meer geld over voor het redden van banken, maar steeds minder voor het steunen van kunst.

Dus richtte hij maar een eigen bank op.

"Kunst is blijkbaar niets waard als je het niet in geld kunt uitdrukken,", zegt Dadara, "of als het geen geld oplevert. In de krant lees je buiten de kunstpagina's alleen iets over kunst als een schilderij van Picasso weer voor zoveel miljoen geveild is. Maar zegt dat geldbedrag iets over de waarde die Picasso nog heeft voor de ontwikkeling van de kunst op dit moment?".

Waarschijnlijk niet. Sterker nog, in tijden van crisis zie je dat aan de bovenkant van de markt kunst en geld over elkaar heen schuiven. Dat kunst ook gewaardeerd wordt als waardevaste belegging. Veilinghuizen als Christie's draaien topomzetten. "Je hebt zelfs kunstbeleggingsfondsen. Dan krijg je als belegger dus zelf nooit kunst te zien. Alleen maar een paar statistieken: er zijn deze maand zoveel Warhols verkocht, en dit is het rendement."

Maar als geld de waarde van kunst bepaalt, wat is dan eigenlijk de waarde van geld? Nog zo'n vraag die Dadara wil stellen met zijn bank.

"De Azteken gebruikten cacaobonen om mee te betalen. Die kon je altijd nog opeten als je er niets mee wilde kopen." Er bestaan ook verhalen over Duitsers die tijdens de hyperinflatie in de Weimar-republiek bankbiljetten als brandstof gebruikten, zo weinig waren ze waard geworden.

Tegenwoordig kan zelfs dat niet meer. "Als je je geld bij IceSave op de bank had staan, is er helemaal niets meer van over. Het bestond alleen in de computer. Er zijn nog heel veel mensen die denken dat geld door goud gedekt wordt. Dat is allang niet meer zo. Bij Fort Knox, waar de Amerikaanse overheid haar goud opslaat, staat heel zware bewaking. Dat is vooral symbolisch; in Manhattan ligt ook gewoon goud opgeslagen, en daar kan het kennelijk met een stuk minder zichtbare beveiliging."

Op een tekentafel in zijn atelier ligt een nieuw uit te geven bankbiljet, dat nog in de ontwerpfase steekt. Het is geïnspireerd door het idee dat geld vooral nog in computers bestaat: Er staan allemaal enen en nullen op. Een binair bankbiljet, dus. "Ik vond het een grappig idee om dat fictieve geld dan toch weer tastbaar te maken".

Maar het biljet zegt ook iets over de manier waarop geld ontspoord is. "Een bedrijf, zeg Ford of Apple, dat iets maakt, dat verkoopt, daar geld voor krijgt, en dat weer uitgeeft, dat is een ding. Dan doet het geld iets. Maar bankiers kunnen met allerlei trucs en constructies geld in het leven roepen. Daardoor wordt geld steeds minder een manier om het ruilen van goederen te vergemakkelijken, en krijgt het steeds meer iets magisch."

Niemand is helemaal ongevoelig voor de waarde die geld heeft, los van wat je er precies voor kunt kopen. Dadara lijstte tien jaar geleden een biljet van 250 gulden in, omdat hij de euro's zo lelijk vond. Dat zal hij niet snel gaan inwisselen. Maar hij doet tegenwoordig, als kunstbankier, ook veel onderzoek naar allerlei alternatieve munteenheden die de afgelopen jaren geïntroduceerd zijn, als alternatief voor 'gewoon' geld. "Ik denk dat het best een idee zou zijn voor de cultuursector in Nederland om een eigen munteenheid in het leven te roepen. Dat heeft een symbolische waarde, het zorgt ervoor dat je kracht uitstraalt."

En het is een slimme manier om de belasting te ontduiken? "Nee, daar kun je iets voor bedenken, hoe je dat legaal aanpakt. Maar wat ik waardeer aan zulke alternatieve munten, is dat ze manieren laten zien waarop geld ook kan werken. Bijvoorbeeld door een negatieve rente in te bouwen, waardoor je geld niet oneindig kunt oppotten, en het niet dat magische aspect krijgt. Je moet je geld weer uitgeven aan concrete zaken."

Het inspireerde hem tot het '2012 biljet', uitgegeven in een gelimiteerde oplage. Niet alleen mag je er maar eentje per persoon kopen, en moet je bij aanschaf duidelijk aangeven wat je ermee zou willen doen om de wereld te veranderen, het biljet heeft ook een uiterste houdbaarheidsdatum: op 20 december 2012 verliest het zijn waarde. Althans, volgens de Exchanghibition Bank. Hoe het in de praktijk uitpakt, dat valt te bezien.

Zoals het ook nog de vraag is, of dat zwembad ooit nog eens vol met geld komt. "Dat was in het begin mijn doel, het is nog steeds de symbolische rechtvaardiging voor het feit dat ik geld maak. Mijn Fort Knox, eigenlijk. Maar misschien heb ik het project al laten klappen voor het zover komt."

Art as money festival
Vandaag vindt in Club Trouw in Amsterdam het kunstfestival Art as Money plaats, georganiseerd door Dadara. Als directeur van de Exchanghibition Bank beheerde hij het afgelopen jaar ook het blog 'Art as Money', een platform voor gedachten over de waarde van geld en de waarde van kunst. Vandaag buigen kunstenaars en economen zich live over diezelfde vragen. Voor informatie: www.artasmoneyfestival.com. Dit voorjaar volgt nog een tentoonstelling van de originele schilderijen van de bankbiljetten van Dadara, in de Amsterdamse galerie Famous.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden