Een bank zonder winstdoelstelling klinkt ideaal, maar heeft vooral nadelen

Sparen zonder risico’s bij een depositobank, een financiële instelling die geen kredieten verleend, heeft geen meerwaarde. Dat concludeert het Centraal Planbureau op basis van onderzoek.

Een bank die betalingen regelt en spaargeld in bewaring neemt. Een bank die geen kredieten verstrekt en daardoor nauwelijks risico loopt? Zou het niet prettig zijn als zo’n ‘bank’ er zou zijn?

Ja, zou je zeggen. Zo’n bank kan haast niet omvallen. Spaarders lopen geen risico dat zij hun spaargeld kwijtraken omdat hun bank teveel kredieten heeft verstrekt of zich schuldig heeft gemaakt aan financieel trapezewerk. Voor zo’n bank – in jargon: een depositobank – is een financiële crisis à la die van 2009, toen de overheid de grote banken te hulp moesten schieten, geen probleem.

Moet zo’n bank er dus komen? Heeft die meerwaarde? Het Centraal Planbureau ging dat na en rapporteerde zijn bevindingen vandaag. Een depositobank int geld van spaarders en parkeert dat bij de centrale bank. De depositobank heeft geen winstdoelstelling. Voor rekeninghouders zijn er ook nadelen: rente betaalt de depositobank niet of nauwelijks uit. Rood staan kan niet, want dat is een vorm van kredietverlening. En daar doen depositobanken niet aan.

Garantiestelsel

Is zo’n bank zinvol? Het betalingssysteem in Nederland werkt goed en is efficiënt. Daarbij zijn spaarders beschermd door het depositogarantiestelsel, waaraan alle banken meedoen. Heeft een bank problemen, dan zijn spaartegoeden tot 100.000 euro beschermd en wie twee rekeningen bij verschillende banken heeft, is voor twee ton beschermd. Momenteel heeft 91 procent van de Nederlandse huishoudens een spaartegoed van minder dan 100.000 euro. Kortom, de meeste spaarders lopen nauwelijks ­risico’s als hun bank omvalt. En het betalingsverkeer zal waarschijnlijk niet (nog) beter worden van een depositobank.

Een depositobank die zich aansluit bij dat garantiestelsel, biedt amper meerwaarde, stelt het Planbureau. De depositobank zelf kan eigenlijk niet omvallen, maar andere banken wel. Zo lopen klanten van de depositobank toch risico’s. Bovendien kan een depositobank het financiële systeem instabieler maken. In tijden van crisis kunnen consumenten er en masse naar toe vluchten. Hoe komen commer­ciële banken dan nog aan geld?

Een depositobank die zich niet aansluit bij het garantiestelsel? Die heeft twee nadelen. Als er iets flink mis gaat, zijn spaarders niet beschermd. Waarom zouden spaarders naar zo’n bank gaan als hun spaargeld elders wel is beschermd. Daarbij zijn Europese richtlijnen duidelijk: banken moéten bij het garantiestelsel zijn aangesloten. Zo niet, dan krijgen ze geen bankvergunning.

Innovatief

Die richtlijnen maken het ook lastig om een depositobank op te richten die in handen is van de overheid. Bovendien biedt zo’n bank, volgens het Planbureau, net zo weinig voordelen als aan een depositobank die in particuliere handen is.

Vraag is volgens het CPB ook of zo’n overheidsbank innovatief genoeg zal zijn. Er is wel gesuggereerd om van De Volksbank (ASN, BLG, ­Regiobank, SNS Bank) een depositobank te maken. Dat kan volgens het Planbureau, maar eenvoudig is het niet. De Volksbank zou dan vrijwel al zijn kredieten moeten afstoten, terwijl leningen aan consumenten de kurk zijn waarop De Volksbank drijft.

Kortom, stelt het Centraal Plan­bureau: een depositobank zou alleen een duide­lijke functie hebben als het depositogarantiestelsel wordt afgeschaft, maar dat heeft ook een hoop nadelen. ­Tussen de regels door is er nog een conclusie: het is niet voor niets, en niet zo vreemd, dat er tot nu toe geen private partij is die een depositobank wil beginnen.

Lees ook:

De Volksbank wil privatiseren én de menselijke maat houden. Gaat dat samen?

De Volksbank, voorheen SNS Reaal, is staatseigendom sinds ze in 2013 met overheidsgeld van de ondergang werd gered. Nu denkt de bank weer aan een zelfstandige toekomst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden