Opinie

Een bank moet de handen juist vuil durven maken

Fragment uit de website van de Eerlijke Bankwijzer. Beeld
Fragment uit de website van de Eerlijke Bankwijzer.

'Ethische banken' investeren niet in 'foute' bedrijven. Maar juist door dat wel te doen kun je invloed uitoefenen.

Om Nederlandse banken aan te sporen tot meer duurzame investeringen in ondernemingen ging twee jaar geleden de Eerlijke Bankwijzer van start. De organisaties achter de bankwijzer - Oxfam Novib, Amnesty International, Milieudefensie, FNV Mondiaal en de Dierenbescherming - roepen in een recent verschenen rapport banken op verantwoordelijker te handelen op het vlak van de mensenrechten. De maatschappelijke organisaties Zij eisen van Nederlandse banken dat zij het Brits/Nederlandse Shell, het Indiase Vedanta en het Canadese Barrick Gold scherper aanspreken op het schenden van de mensenrechten.

'Het is teleurstellend dat de meeste banken Shell, Vedanta en Barrick Gold niet tot meer respect voor mensenrechten weten aan te zetten,' zo zegt Eduard Nazarski op de website van de Eerlijke Bankwijzer. De banken zouden volgens de directeur van Amnesty Nederland de betreffende ondernemingen veel krachtiger moeten aanzetten tot een betere praktijkvoering. De bedrijven zijn structureel en langdurig betrokken bij mensenrechtenschendingen.

De Amnesty-directeur heeft natuurlijk gelijk dat banken goed moeten nadenken over hun investeringen in internationaal opererende ondernemingen. Waar bedrijven handelen in strijd met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens of andere, internationaal geldende verdragen en richtlijnen, dan is een kritische houding gerechtvaardigd. Dat geldt te meer omdat de Nederlandse banken vrijwel allemaal een mensenrechtenbeleid hebben geformuleerd. Een ferme oproep aan financiële instellingen om hun eigen beleid na te leven is dan ook op zijn plaats.

Aan die oproep schort iets. Want niet het uitoefenen van invloed op de ondernemingen wordt gewaardeerd door de Eerlijke Bankwijzer, maar het uitsluiten van die ondernemingen. Zo krijgen de Triodos Bank, ASN Bank en de Friesland Bank de hoogste score. Deze financiële instellingen weigeren vuile handen te maken via een gesprek met de ondernemingen - iets wat een rol als aandeelhouder juist de mogelijk maakt.

Zij kijken liever toe hoe anderen hun rol als kritische belegger wel invullen en daarmee soms een open oor vinden bij die bedrijven. Dat de resultaten van deze gesprekken niet wereldschokkend zijn en soms wat lang op zich laten wachten, is een terecht punt van zorg. Maar dat doet weinig af aan de inspanning van sommige banken om de moeizame weg van de dialoog te bewandelen.

De Eerlijke Bankwijzer geeft evenwel de hoogste scores aan de banken die het minste doen in hun rol als kritische aandeelhouder. Begrijpt u me niet verkeerd: banken als ASN en Triodos verdienen lof voor hun investeringen in een duurzame economie. Maar ze laten het afweten door in het geval van Shell, Vedanta en Barrick Gold langs de zijlijn te blijven staan. Door niet te investeren in deze bedrijven, kunnen deze banken geen gebruik maken van het recht op informatie. Ook vervalt het recht om te stemmen op hun aandelen.

Het meest funest is dat die ondernemingen nu heel makkelijk de kritiek van de ethische banken naast zich neer kunnen leggen. De omvang van de financiële markten is zodanig dat de financiële relevantie van de ethische banken marginaal is. Op wereldschaal wellicht 1 à 2 procent. De banken die wel beleggen in bedrijven die betrokken zijn bij schendingen van mensenrechten, grijpen hun kans om invloed uit te oefenen - hoe bescheiden die ook is.

Natuurlijk is het niet de bedoeling alles bij het oude te laten en vrolijk te investeren in ondernemingen als Shell, Vedanta en Barrick Gold. Banken en andere institutionele investeerders, zoals pensioenfondsen, zouden gezamenlijk invloed moeten uitoefenen. Wie bedenkt dat de institutionele investeringsmarkt ongeveer de helft uitmaakt van de totale investeringsmarkt, beseft dat deze markt een 'force for good', een kracht ten goede, kan zijn. Het verdient aanbeveling dat de Eerlijke Bankwijzer de banken juist stimuleert en motiveert zich als kritische aandeelhouder op te stellen en niet met de rug naar de werkelijkheid te gaan staan.

De Eerlijke Bankwijzer mag wel van banken vragen verantwoording af te leggen over het gesprek met de ondernemingen. Een goede dialoog is niet hetzelfde als een gesprek in de achterkamer. Maar het gaat niet aan ondernemingen financieel te boycotten als je doel is verbetering te brengen in de mensenrechtensituatie. Van een houding als die van Triodos, ASN Bank en de Friesland Bank worden noch de banken, noch hun klanten, noch de ondernemingen wijzer. Beter werkt het organiseren van gezamenlijke druk.

Zonder druk van kritische beleggers verandert er geen sikkepit aan de schendingen van de mensenrechten in Nigeria, India of Papoea Nieuw-Guinea. Het enige gevoel dat wellicht bij klanten van ethische banken achterblijft, is dat zij niet hebben bijgedragen aan de schendingen. Maar ze hebben als investeerder ook niets gedaan om de ondernemingen daarop aan te spreken. Een gemiste kans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden