Een astroloog raakt aan het twijfelen

GRONINGEN - Groot zal de impact niet zijn van het nieuws dat de enige wetenschappelijke onderbouwing van de astrologie, het zogenaamde 'Mars-effect', berust op bedrog. De stand der planeten bij iemands geboorte heeft geen invloed op diens latere prestaties, zo blijkt.

De astrologen in het land, vele duizenden, zullen er geen horoscoop minder om trekken. Hoewel? In Groningen staat de 'kritische' astroloog Halbe van der Velde deze week voor de vraag hoe hij zijn cursisten moet vertellen dat ook hij vreest dat alles wat hij hen verder zal voorhouden, niet meer is dan een archaïsch geloof. Een astroloog begint te twijfelen.

“Ironisch was ik altijd al, vanaf de dag dat ik voor het eerst een boek las over astrologie. Ik begon te lezen omdat ik er niet in geloofde. Ik heb er nooit in geloofd, niet in de traditionele astrologie, althans. Sterrebeelden? Onzin. Hooguit is er iets als een verband tussen de seizoensritmes en iemands karakter. Horoscopen op basis van sterrebeelden? Nog grotere onzin.”

“Ik zocht naar bewijzen, naar empirische onderbouwing. Voor de traditionele astrologie vond ik ze niet. Maar door het onderzoek van de Fransman Michel Gauquelin ontdekte ik dat er voor andere, minder 'gemakkelijke' astrologische effecten wel degelijk zeer sterk bewijs bestaat. Gauquelin had iets te bieden dat mooier was dan de traditionele astrologie. Hij bewees de symboliek van de planeten. Wonderschoon is die symboliek. En heel bescheiden in pretenties, juist daarom zou het veel meer mensen kunnen aanspreken.”

“Diezelfde Gauquelin is nu beschuldigd van wetenschappelijk bedrog. Als dat waar is, verdwijnt mijn laatste restje houvast.”

“Maar is het waar? Ik twijfel nog. Het zou niet de eerste keer zijn dat de sceptici terug moeten komen op hun aanvankelijk keihard lijkende conclusies. Toen Gauquelin nog leefde, is hij ook vele keren aangevallen. Hij kon steeds de kritiek weerleggen. Hij was een integer onderzoeker, dat blijkt wel uit het feit dat hij ook regelmatig met resultaten kwam die vernietigend waren voor de astrologen. Ik kan bijna niet geloven dat hij gesjoemeld heeft, zoals nu wordt beweerd.”

“In de traditionele astrologie wordt vooral gewerkt met zonnetekens. 'Sterrebeelden', zegt de leek. Dat is de astrologie zoals de meeste mensen die kennen. Het teken waaronder je geboren bent zou je karakter en levensloop grotendeels bepalen. Tot nu toe ontbreekt elk wetenschappelijk bewijs. Ik vind het een geloof.”

“Dat hele gedoe met zonnetekens is net zoiets als de Heidelbergse catechismus: eenmaal erin gedreund wordt er nooit meer naar het 'waarom' gevraagd. De astrologen leren braaf hun riedeltjes: 'De ram is actief, moedig, dapper en vechtlustig.' De stier is zus. De maagd is zo. Amen! Die manier van werken heeft me altijd tegengestaan.”

“Vroeger was ik zelf ook veel stelliger over de mogelijkheden van astrologie. Dertien jaar geef ik nu les. Ik heb lesboeken geschreven, daarvan zijn er 6 000 verkocht in Nederland. Jarenlang heb ik het landelijk astrologie-onderwijs gecoördineerd. Ik had functies binnen het Nederlands genootschap van professionele astrologen. Ik deed consulten, dat doe ik nog steeds. Maar ik ben langzaam weggegroeid van die wereld. Ik pas daar niet meer.”

“Eén van de weinige dingen die voor mij overbleef, was het Mars-effect. Er is een verband tussen de stand van de planeten - dus niet je sterrebeeld - bij je geboorte en tussen bepaalde karaktereigenschappen. Gauquelin toonde met een zeer uitgebreid onderzoek aan dat opvallend veel topsporters en hoge militairen onder Mars zijn geboren. Mars zou invloed hebben op iemands vechtlust.”

“Ook voor andere planeten zijn er effecten vastgesteld: veel wetenschappers kwamen ter wereld op een tijdstip dat Saturnus op een bepaalde plaats aan de hemel stond. Bij politici en journalisten zie je een verband met Saturnus.”

“Het is allemaal veel minder absoluut dan de klassieke astrologie, maar je kunt er wel degelijk iets mee. Het gaat om potenties, niet om automatismen. Of die karaktertrekken er uit komen, is ook afhankelijk van de omstandigheden. Bij sommige mensen komt het er nooit uit. Maar je kunt ze er tenminste attent op maken.”

“Klinkt het vaag? Dit is tenminste empirisch onderbouwd. Het onderzoek van Gauquelin naar het Mars-effect is door hem vele keren herhaald, met steeds hetzelfde effect. De critici beweren nu dat hij de zaak naar zich toe heeft gerekend, omdat hij vooral proefpersonen koos waarbij het Mars-effect toevallig sterk was. Maar diezelfde critici hebben destijds geholpen met het selecteren van proefpersonen. Waarom hebben ze toen niet geprotesteerd?”

“Gauquelin heeft in 1991 zelfmoord gepleegd. Hij nam een overdosis pillen, heel tragisch. Volgens sommigen uit liefdesverdriet. Zijn veel jongere vriendin had hem verlaten. Maar anderen denken dat hij de druk van het werk niet meer aankon. Hij moest zichzelf steeds weer waarmaken. Telkens als hij met wetenschappelijk onderzoek kwam dat positief was voor de astrologie, kreeg hij het zwaar te verduren. Hij zat in een rotpositie, zoals ik ook in een rotpositie zit. Ik wil niet bij de gelovigen horen en ik hoor ook niet bij de sceptici. Je wordt van twee kanten langzaam weggedrukt.”

“Consulten geef ik nog steeds. Mensen komen naar me toe omdat ze willen weten hoe ze verder moeten met hun leven. Veel consulten houden verband met beroepskeuze. Het klinkt misschien wat vreemd om voor beroepskeuze naar een astroloog te gaan. Toch kan ik iets bieden.”

“Ik zeg niet: jij moet technicus worden. Ik zeg: je hebt een heel sterke methodische kant. Dat zou je kunnen gebruiken. Daar ligt je potentie. Maar ik zeg ook: je moet het zien vanuit het idee van zelfontplooiing. Je zult zelf moeten proberen om tot je recht te komen. Astrologie doet geen absolute uitspraken over goede en slechte karaktertrekken. Wetenschappelijk gezien kan astrologie slechts een uitspraak doen over wat neutraal kenmerkend is. Hitler werd niet slecht geboren, hij is slecht geworden.”

“Mensen verwachten vaak toch meer dan slechts een aanwijzing. Een jong stel kwam bij me omdat ze wilden weten of ze bij elkaar pasten. Later bleek dat ze trouwplannen hadden. Het viel hun bitter tegen dat ik op grond van hun astrologische gegevens niet direct had geraden dat ze wilden trouwen. Ik had zelfs een geschikte datum voor hen moeten noemen. Sorry, dat kan ik dus niet.”

“Laatst moest ik spreken op een internationaal astrologencongres in de Verenigde Staten. Het onderwerp was: onderzoek naar sterrenbeelden. Ik zei: “Als mensen zich herkennen in de uitspraak van een astroloog over hun sterrebeeld, dan is dat voor 99 procent te danken aan mensenkennis, helderziendheid en toeval. Dat werd mij niet echt in dank afgenomen. Mezelf spaar ik evenmin. Mijn eigen manier van werken is denk ik voor 98 procent afhankelijk van de factoren die ik noemde.”

“Astroloog noem ik me liever niet meer. De meeste mensen associëren het met een sfeer waar ik niet bij wil horen. Ik mompel meestal maar iets vaags als men me vraagt naar mijn beroep. 'Ik ben psycholoog en werk met natuurritmes en de menselijke karaktertrekken', of zo.”

“Misschien moet ik wel ophouden met dit vak. Ik weet het niet. Het fascineert met nog steeds. Het is trouwens het enige dat ik kan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden