Een ander joods geluid?

Een groepje Nederlandse Joden die de politiek van Israël verwerpen, zet een advertentie onder het hoofd 'Een ander joods geluid'. Het is een misplaatste actie, voortkomend uit een misplaatst schaamtegevoel, die uitmondt in een kunstmatige tweedeling van de Joodse gemeenschap.

'Wat was dat, met Harry de Winter in Nova? Joden die zich schamen? Een beetje schaamte kan geen kwaad. De héle wereld moet zich schamen. Over alles wat er in de wereld gebeurt.' Een stukje uit de monoloog die een vriend afsteekt naar aanleiding van de puinhoop die Israëliërs en Palestijnen van elkaars bestaan maken. Hij woonde in Israël en houdt nauwgezet het nieuws bij. Een gematigd, betrokken mens. Zo geresigneerd hoor ik hem niet vaak.

Joden die zich schamen. Zou ik Harry de Winter en Anneke Mouthaan zo noemen? Het is een mogelijke interpretatie van hun optreden in Nova op maandagavond en van de advertentie die gisteren door zo'n honderd geestverwanten werd geplaatst in Het Parool onder de kop 'Een ander joods geluid'. Joden die zich schamen voor de Israëlische regeringspolitiek, daar niet mee willen worden geïdentificeerd en vooral ook niet met andere Nederlandse joden die die regeringspolitiek zouden uitdragen of ondersteunen. In Nova gaven De Winter en Mouthaan blijk van hun woede en ergernis dat Cidi-directeur Ronny Naftaniël altijd maar weer wordt uitgenodigd door de media om zijn mening te geven over het Israëlisch-Palestijnse conflict. Terwijl, zo zei filmer De Winter, Naftaniël helemaal niet spreekt namens mij.

De geschrokken presentator beloofde voortaan niet onmiddellijk Naftaniël te zullen bellen, maar ook aan Mouthaan en De Winter te zullen denken. Het abominabele televisie- en radionieuws over het conflict zal er niet beter door worden. Maar dat ligt niet een gebrek aan genuanceerde commentatoren, dat ligt aan de media. Keer op keer heb ik tijdens voorgesprekken voor televisie- of radio-optredens een genuanceerde mening gegeven, bijvoorbeeld waarom ik al dertig jaar tegen het nederzettingenbeleid ben en tegelijkertijd begrijp waarom orthodox-zionistische Joden het bijbelse hartland niet willen opgeven. Maar programmamakers zijn altijd op zoek naar 'commentatoren die het duidelijk met elkaar oneens zijn', want dat zou 'duidelijker zijn voor de kijker'. En zo gaat iedere nuance verloren.

De Winter en Mouthaan zetten zich af tegen woordvoerders als Naftaniël, ze vechten tegen de verkeerden. Ondertussen creëren Mouthaan, De Winter en de ondertekenaars van de advertentie een beeld van Nederlandse Joden dat niet klopt, namelijk aan de ene kant de diehards die koste wat kost het Israëlische regeringsbeleid steunen en aan de andere kant de dissidenten zoals zij, die het voor de Israëlische Arabieren en Palestijnen opnemen. In werkelijkheid is in Joods Nederland het hele spectrum aanwezig aan meningen dat wordt verkondigd, van uiterst links tot uiterst rechts. De meesten houden er een gematigde mening op na, die in tijden van spanning naar rechts verschuift en in tijden van rust naar links. Een groot deel van de Nederlands-Joodse bevolking kan zich zonder meer vinden in dialoog, verdraagzaamheid, wederzijds respect, mensenrechten voor Joden en Palestijnen en een Palestijnse staat.

Het tweede foute beeld dat De Winter, Mouthaan en de ondertekenaars van de advertentie oproepen door 'Een ander joods geluid' boven de advertentie te zetten, is dat in de media alleen de diehards aan het woord komen, de 'dissidenten' niet. Ook dat is pertinent onjuist. Max Arian, Herman Cohen, Evelien Gans, Loes Gompes, Hanneke Groenteman, Raoul Heertje, Maarten-Jan Hijmans, Awraham Meijers, Chaja Polak, Rob Simons en Edo Spier zijn enkele van de mede-ondertekenaars. Zij allen hebben toegang tot de media. Bijna allemaal hebben ze veelvuldig gepubliceerd of gesproken over hun inzichten over het Israëlisch-Palestijnse conflict of de activiteiten van de Israëlische en Nederlandse vredesbeweging. Het zijn echt geen mensen die zich de mond laten snoeren. Wat zich nu voordoet -Nederlandse Joden die een 'tegengeluid' willen laten horen- is trouwens al eens eerder vertoond. In 1983, met het boek 'Israël: een blanco cheque?', waarin ik zelf het slotartikel schreef. Toen werd stelling genomen tegen de Israëlische invasie in Libanon. De invasie riep uiterst ambivalente gevoelens op bij linkse joden en enorme protesten van de toen nog sterke Israëlische vredesbeweging.

Anders dan de advertentie suggereert is die vredesbeweging niet 'zeer actief', maar op sterven na dood. Een van de meest consequente criticasters van het vredesproces van Oslo, Ran HaCohen, is de wanhoop nabij omdat nu ook de felste supporters van Oslo zeggen 'dat ze het verkeerd hebben gezien, dat Arafat niet te vertrouwen is, dat Israël geen onderhandelingspartner heeft'.

De actie van De Winter en geestverwanten tegen een 'verkeerde' identificatie met het Israëlische regeringsbeleid en tegen woordvoerders als Naftaniël is een reactie op de neiging van sommige Nederlandse niet-Joden om Joden aan te spreken op Israël in het algemeen en het Israëlische regeringsbeleid in het bijzonder. Dat niet-Joden dat doen kan vervelend zijn, soms, maar is niet verwonderlijk. Immers, Nederlandse Joden identificeren zich met Israël. Ze zijn trots op wat Israël presteerde/presteert; ze zien het als een land dat hen beschermt tegen antisemitisch geweld en ze zien het als een land om naartoe te vluchten als het antisemitisme te erg wordt. De consequentie van die zelfgekozen identificatie is, lijkt mij, dat je niet moet piepen als je als Jood wordt aangesproken op negatieve aspecten van Israël.

Maar dat valt niet altijd op te brengen. Vooral niet omdat je ook met Israël geïdentificeerd kunt worden op verkeerde gronden, namelijk (latent) antisemitisme. Zodra iemand zegt: ,,Israël gedraagt zich tegenover de Palestijnen net zo erg als nazi-Duitsland'' of ,,Joden zijn niet beter dan anderen, kijk maar naar Israël'' wordt het moeilijk te beoordelen of iemand gewoon geen onderscheidingsvermogen heeft of zich als latent antisemiet afzet tegen Joden/Israël. Dat maakt ook dat Joden vaak, maar lang niet altijd, nogal gestoken reageren op kritiek. De angst dat aan de kritiek (latent) antisemitisme ten grondslag ligt, heeft dan de kop opgestoken. Juist als het kritiek op Israël betreft, dat dan versterkt als vluchthaven wordt ervaren. Die angst, die veel dieper zit dan menigeen beseft, de ongevoeligheid van sommige Israël-critici en de oppervlakkigheid van de media creëren samen een atmosfeer waarin veel goede informatie over het Israëlisch-Palestijnse conflict verloren gaat. Maar dat zal niet worden opgelost door de De Winters en Mouthaans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden