Column

Een Amerikaanse monarchie

Ger Groot Beeld Jörgen Caris

Michelle Obama heeft laten weten geen president van de VS te willen worden. Dat is waarschijnlijk de verstandigste uitspraak die deze toch al zo verstandige en innemende vrouw tot nu toe gedaan heeft. 

Verstandiger in ieder geval dan degenen die in haar al een voortzetting zagen van een prille Obama-dynastie. Veel politieke en bestuurlijke ervaring heeft ze niet. En de huidige president laat duidelijk zien hoe snel je dan van de regen in de drup komt.

Maar vreemder is een andere hebbelijkheid die zich rond het Amerikaanse presidentschap begint af te tekenen. Heimelijk lijkt het land terug te verlangen naar een erfelijk soort monarchie. Al in de jaren zestig kon de familie Kennedy uitgroeien tot een hofleverancier van bekleders van de hoogste ambten, inclusief een president.

Maar pas vanaf de jaren negentig ging het hard. In de familie Bush schopten vader en zoon het tot president; een tweede zoon bijna. De Clintons traden aan als presidentieel echtpaar (‘twee voor de prijs van een’) met de uitgesproken bedoeling ook de eerste vrouwelijke leider van het land te leveren. 

Nu dat niet is gelukt, staat dochter Chelsea in de coulissen klaar voor een comeback van de clan. Intussen maakt Donald Trump het Witte Huis tot één grote familiezaak, met dochter Ivanka en schoonzoon Jared Kushner in de hoofdrollen. Ook daarbij wordt ongetwijfeld gedacht aan een nieuwe presidentiële dynastie.

Veel overtuigende protesten tegen deze nieuwe clan-heerschappijen heb ik tot nu toe niet gehoord. Terwijl de VS zichzelf nog steeds beschouwen als het meest democratische land ter wereld, lijkt het langzamerhand terug te keren naar het Engeland van de vijftiende en zestiende eeuw. Toen bestreden adellijke families elkaar in rozen- en andere oorlogen en ping-pongde de macht heen-en-weer tussen hen, met uitsluiting van alle andere.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Het beroemde kasteel van Walt Disney. Beeld ANP

Bliksemafleider

Zo steekt in de VS een verkapte monarchale fascinatie de kop op die je in de Europese politiek nauwelijks ziet. Ook hier blijft de politiek wel eens ‘in de familie’: de Belgische premier Michel is de zoon van een eerdere minister en eurocommissaris en de vertakkingen van de dynastie Le Pen (vader, dochter, nicht) zijn bekend genoeg. Maar zo’n opzichtig patroon als zich nu in de VS aftekent, blijft hier uit.

Zijn het de échte monarchieën in Europa die dienen als bliksemafleider voor dit verlangen naar een vorst, compleet met hofhouding? Als dat zo is, dan zit die monarchale hunkering ons kennelijk in het bloed. Zo modern en democratisch als wij geworden zijn, laat een zeer óndemocratische en ónmoderne hang naar een leidersclan zich kennelijk niet uitroeien. Achter ons verlichte masker van rationaliteit huist nog altijd een archaïsche ziel.

Al veel eerder herschiep Walt Disney, Amerikaanse cultuurschepper als geen ander, de sprookjeswerkelijkheid van de monarchie als ultieme droom. Het kasteel dat het logo van zijn imperium siert, was gemodelleerd op het Beierse slot Neuschwanstein, gebouwd door de al even sprookjesachtige koning Ludwig II.

Dat kasteel was een laatste opleving van de monarchale illusie, op een moment waarop de neergang van de Europese vorstenhuizen onderhuids al was begonnen. Zo’n driekwart eeuw later herrees het sprookjespaleis in de VS als aanvulling op de Amerikaanse droom. Intussen is het ook tot de politieke werkelijkheid doorgedrongen. 

Wie ziet hoe de nieuwe Amerikaanse president zijn eigen interieurs decoreert, waant zich terug in Versailles. Zo worden de VS ongemerkt opnieuw ingepalmd door het ancien régime - inclusief politieke clans, aristocratische intriges, hofhoudingen en ‘L’état c’est moi’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden