Review

Een ambitieuze nymfomane in een web van leugen en bedrog

Deirdre Bair: Anaïs Nin - A Biography. Bloomsbury, Londen (imp. Penguin); 654 blz. - ¿ 63.

De verwoestende biografie die de Amerikaanse Deirdre Bair onlangs over het fenomeen Nin (1BB 03-1977) het licht heeft doen zien, moet daarom hard zijn aangekomen bij de oorspronkelijke vaandeldraagsters van Women's Lib. Want in dit vuistdikke boek wordt de ooit zo bejubelde Cubaanse met nietsontziende precisie teruggesneden tot de ware maat van middelmatig auteur. En wat de dagboeken betreft: die blijken, ontdekte Bair tot haar verbijstering, vóór publikatie (1976-'80) zodanig verfraaid te zijn dat de overeenkomst met het origineel regelmatig op weinig meer dan toeval berust.

Anaïs Nin weefde rond haar leven een net van leugens en bedrog. Het kostte zelfs een ervaren rot als Bair, auteur van hooggeprezen levensbeschrijvingen van Samuel Beckett en Simone de Beauvoir, veel speurwerk om alle feiten boven tafel te krijgen. En die zijn vernietigend.

Uit het boek rijst het beeld op van een oer-egoïste die verteerd werd door frustraties en jaloezie omdat anderen aan het literaire front de successen behaalden die zij decennialang moest ontberen. Allergisch voor zelfs de mildste vorm van kritiek en een leven lang geobsedeerd door haar eigen persoon, offerde zij alles en iedereen op aan het enige doel in haar leven: een beroemd schrijfster worden.

Veel van haar enorme energie en hartstocht benutte ze om de steeds maar afwijzend reagerende uitgevers te bedelven onder een bombardement van zelfaffichering. Wat restte, ging op aan een onafgebroken reeks seksuele avonturen.

Als ooit het begrip nymfomane op iemand van toepassing lijkt, dan wel op de schone Nin. Zij deelde het bed met iedereen die in haar blikveld kwam. Van 18-jarige studenten tot en met haar 54-jarige vader, een bekend pianist.

Ook de psychiaters (René Allendy en Otto Rank) wier hulp zij inriep om absolutie te verkrijgen voor haar promiscuïteit en leugenachtigheid, gingen voor de bijl. Jarenlang werd een dagelijks gemiddelde van twee tot drie minnaars afgewerkt. Alleen al het lezen erover vermoeit.

Behoefte aan financiële zekerheid was een van de zaken die haar levenslang bonden aan haar echtgenoot Hugo Guiler, een Amerikaanse bankier die zijn vrouw een literair genie vond en zich doorgaans blind hield voor haar ontrouw en bedrog. Daarin ging Nin zover dat ze in 1955 stiekem een tweede echt aanging met een jonge, potente bosbouwer. Tien jaar pendelde ze tussen beide mannen heen en weer, zonder dat één van de twee van de bigamie wist. Een trapeze-act van niet gering formaat.

Bair gelooft niets van de bewering, later door bewonderaars ter verdediging aangevoerd, dat Nin aan hetzelfde euvel van een gespleten persoonlijkheid leed dat ze in haar werk vaak anderen toedichtte. Onzin, meent haar biografe. Anaïs Nin was zich zo goed bewust van de vele rollen die ze speelde dat ze zelfs een 'leugen-carthoteek' aanlegde om het ene verzinsel van het andere te kunnen onderscheiden. En dan was er nog de trouwe schare groupies die ze gedetailleerd instrueerde hoe het hele kaartenhuis in stand te houden.

Dat laatste was kenmerkend voor de manier waarop Nin met haar 'dochters' omging. Ze verwachtte van medestanders de trouw en genegenheid die je slechts bij honden aantreft. Wie ook maar één stap afweek van het hagiografisch pad dat zij had uitgestippeld, werd geëxcommuniceerd. Een levenslang minderwaardigheidscomplex - ze had slechts middelbare school - was er de hoofdoorzaak van.

Het was daarom bitter dat, toen het internationale succes zich eindelijk aandiende en ze hierdoor wat met zichzelf in het reine begon te komen, (venerische?) kanker haar belette er ten volle van te genieten. Nins laatste jaren waren één lijdensweg, die ze overigens met grote moed aflegde.

Rijst de vraag wat het nut is om het leven te beschrijven van een vrouw wier enige verdienste lijkt te bestaan in het schrijven van een paar tweederangs romans en van dagboeken die vrijwel niemand meer leest. Het expliciete antwoord van Bair - 'Nin was top-tweede-plan' - overtuigt niet. Gelukkig levert haar boeiende, uiterst objectief geschreven studie impliciet het bewijs dat de inspanning terecht is geweest. Het boek maakt duidelijk dat Nin, ofschoon zelf niet overmatig gezegend met compositorisch en grammaticaal vermogen, een verfijnd gevoel had voor talent van anderen. Auteurs als Henry Miller - haar eerste minnaar - en Gore Vidal zouden minder hebben gepresteerd als zij haar nooit hadden ontmoet. Hetzelfde geldt voor de dichter James Merill. De omgang met haar inspireerde en stimuleerde hen, deed hen nieuwe literaire wegen inslaan.

Er is echter ook een directe reden waarom een studie van Nins leven loont. De kleurrijke Cubaanse mag dan niet de literaire zwaargewicht zijn geweest waarvoor ze zich zelf hield - al zijn met name de erotische verhalen verre van slecht -, dit neemt niet weg dat zij een hele generatie vrouwen heeft geïnspireerd en bemoedigd. Van New York tot Amsterdam, en van Parijs tot Tokio dweepten in de jaren zestig en zeventig vrouwen (en menige man) met haar boeken, die betoverende titels droegen als 'Seduction of the Minotaur', 'Delta of Venus' en 'A Spy in the House of Love'.

Hier liet iemand, lang vóór New Age, droom en werkelijkheid, hemel en aarde ineenvloeien, beschreef een vrouw voor het eerst van binnenuit haar intiemste gevoelens en seksuele ervaringen en werd aan het vrouwzijn waarde op zich toegekend, los van masculine oordelen.

Internationale herkenning was het gevolg. Anaïs Nin maakte, schreef een lezeres onlangs in HP/De Tijd, het grauwe, alledaagse leven draaglijk met de beelden die ze opriep, ze transformeerde nare belevenissen tot een soort religieuze ervaring. En ongetwijfeld sprekend namens veel generatiegenoten: “Oké, ze praat recht wat krom is, mooi wat lelijk is, maar het lezen van haar dagboeken veranderde definitief mijn visie op het leven, de mensen, de wereld.”

Een betere bevestiging van de juistheid van haar biografische keuze had Deirdre Bair niet kunnen krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden