Een alibi dat rammelt

Vandaag wordt in München het proces tegen de bijna 91-jarige Ivan Demjanjuk hervat, in wat de laatste week van de opname van de bewijslast zou moeten zijn - als het aan het hof ligt tenminste. Tot nog toe is de afsluiting van deze procesfase verhinderd door de verweren van Ulrich Busch, Demjanjuks raadsman, die een reeks van honderden bezwaren opwierp, die door het hof werden verworpen.

Wil het hof de regie over het proces behouden, dan zal het de termijn voor verdere verweren, aanvragen van bewijs, of aanvragen van nieuwe getuigen moeten sluiten: pas daarna kunnen de procesdeelnemers aan de laatste fase beginnen: die van de slotpleidooien.

Mocht Ivan Demjanjuk veroordeeld worden voor medeplichtigheid aan de moord op ruim 29.000 Joden in het vernietigingskamp Sobibor, dan zal het hof zijn schuldigverklaring baseren op enkele documenten en een rammelend alibi.

Volgens dat alibi, afgegeven in verklaringen van jaren geleden, is Ivan Demjanjuk als soldaat van het Rode Leger eind 1942 door de Duitsers krijgsgevangen genomen op de Krim. Hij werd eerst ondergebracht in het kamp Rovno in de Oekraïne en belandde na enkele weken in een kamp bij Chelm in Polen. Daar verbleef hij tot de herfst van '44 om vervolgens gerekruteerd te worden door het zogenaamde Vlasov leger, dat uit voormalige Sovjetsoldaten bestond die samen met de Duitsers tegen Stalin zouden vechten.

Het Duitse Openbaar Ministerie meent dat dit alibi niet kan kloppen, daarvoor heeft Demjanjuk na de oorlog in de loop van zijn aanvragen voor de Amerikaanse immigratiedienst te veel tegenstrijdige verklaringen afgelegd: bovendien is daar nog dat persoonsbewijs van de SS, waarin staat dat een zekere Ivan Demjanjuk in maart 1943 als kampbewaker naar Sobibor is gedetacheerd. Het sleutelbewijs.

Demjanjuk heeft zijn alibi tijdens het proces in München nooit nader toegelicht - hij verkoos te zwijgen. Daarentegen heeft zijn verdediger herhaaldelijk aandacht gevraagd voor de situatie van Sovjetsoldaten in Duits krijgsgevangenschap - een zwarte bladzijde in een toch al inktzwarte geschiedenis. 5,7 miljoen van hen namen de Duitsers gevangen tijdens Operatie Barbarossa, de inval in de Sovjet-Unie, die Stalin volkomen verraste. 3,3 miljoen Sovjetsoldaten overleefden die Duitse kampen niet. In de eerste fase van de Blitzkrieg bekommerden de Duitsers zich in het geheel niet om de Russische krijgsgevangenen - ze werden veelal na een moordende reis in een open goederenwagon bijeengebracht op open terreinen tussen prikkeldraad en wachttorens, men nam niet eens de moeite hen in barakken onder te brengen. Daar verkommerden ze in weer en wind, meest van honger en ook van door luizen overgebrachte vlektyfus.

De foto toont uitgeputte Russen, in zo'n open veld. Onder hen is Demjanjuk geweest: maar zo abominabel waren de omstandigheden daar dat weinigen geloven kunnen dat hij er ruim anderhalf jaar heeft weten te overleven. In dienst treden bij de SS bood een kans op lijfsbehoud - in een heel andere hel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden