Zihni Özdil. Beeld Phil Nijhuis

Plein 2

Een afwijkend standpunt in de fractie blijft een mijnenveld

Even dacht de redactie van deze rubriek een nieuwe trend op het spoor te zijn. Een nieuwe generatie dissidente Kamerleden krijgt dingen voor elkaar, schreven we twee weken geleden. 

Het eigenzinnige GroenLinks-Kamerlid Zihni Özdil had in zijn eentje de inhoudelijke koers van zijn fractie bij weten te sturen, over de grote kwestie van het leenstelsel. Zonder heibel, wat vrij uniek is. Inmiddels ogen de feiten toch iets minder rooskleurig. Özdil is Kamerlid-af. Fractievoorzitter Jesse Klaver greep hardhandig in. Zogenaamd niet wegens inhoudelijke meningsverschillen maar omdat Özdil niet zou functioneren. Er kwam zoveel moddergooien aan te pas dat Klaver vervolgens zelf door het stof moest.

Achteraf valt dit opstappen in een andere categorie: die van de dissident wiens protest het einde betekent van zijn of haar politieke carrière. Özdil had zich kunnen afsplitsen, maar deed dat niet.

Een afwijkend standpunt in de fractie blijft een mijnenveld. Meestal zijn het Kamerleden van regeringspartijen die na dissidentschap hun zetel opgeven of kwijtraken. Nu GroenLinks regeerambities heeft, kwamen blijkbaar dezelfde krachten in werking als eerder bij bijvoorbeeld PvdA, CDA en D66.

Om te beginnen doet Özdils vertrek sterk denken aan dat van PvdA-Kamerlid Myrthe Hilkens in de zomer van 2013. Hilkens stapte op na een hevig conflict met haar fractievoorzitter, over het strafbaar stellen van illegaliteit. Ze vertolkte een onvrede in de achterban over een afspraak in het regeerakkoord met de VVD daarover. Haar protesten als dissident Kamerlid leidden er mede toe dat de hele maatregel er uiteindelijk niet kwam. “Soms denk ik: misschien heb ik politiek nog het meest bereikt door weg te lopen”, blikte ze later teleurgesteld terug.

Columnisten

Zowel Özdil als Hilkens waren columnist voor ze parlementariër werden, en gewend om vrijuit te debatteren. De beruchte fractiediscipline op het Binnenhof kreeg geen vat op hen.

En nog een overeenkomst: bandopnamen speelden een belangrijke rol in de breuk met de fractie. Bij GroenLinks probeerde Özdil (vergeefs) om met zijn telefoon een gesprek met Jesse Klaver op te nemen, waar Klaver woedend over was. Bij de PvdA ging het anders. Daar bleek de fractieleiding zelf opnames te maken op cruciale momenten. PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom confronteerde zijn dwarsliggende Kamerlid Hilkens: ze had in 2012 bij de bespreking van het regeerakkoord niet geprotesteerd tegen de strafbaarstelling van illegaliteit, waarom in 2013 wel?

Bij het CDA kon Kamerlid Jacques de Milliano in 1998 niet leven met de asielplannen van zijn fractie. Ook hij was gewend aan onafhankelijkheid. De Milliano, arts, was een van de oprichters van Artsen zonder Grenzen. Toen zijn interne protesten niets uithaalden, gaf hij zijn zetel op. Hij is alweer jaren huisarts in Haarlem. Bij de VVD eindigde de politieke loopbaan van het relatief onbekende Kamerlid Ybeltje Berckmoes, nadat ze als enige VVD’er protesteerde tegen de verhuizing van de marine naar Vlissingen.

Heibel over abortus

Maar het meest kleurrijke vertrek was misschien van Anneke Goudsmit, in de jaren ‘70 bij de fractie van D66. Ze bedankte voor haar zetel uit onvrede. Goudsmit, van huis uit advocaat, vond D66, die in de regering zat, ‘volstrekt ouderwets’ op het onderwerp van abortus. Het breekpunt was de weigering van fractieleider Hans van Mierlo om D66 een motie te laten indienen tegen sluiting van de abortuskliniek Bloemenhove.

De rest van de Tweede Kamer betreurde het vertrek van de scherpe debater Goudsmit zeer. Of was dat vooral om haar uiterlijk? Anneke Goudsmit ging de geschiedenis in als het eerste Kamerlid dat een broekpak droeg (voorpaginanieuws in 1969). De katholieke volkspartij KVP riep haar uit tot ‘de vrouw met de mooiste ogen van de Tweede Kamer.’ Opgevallen was ze zeker, maar niet op de manier die ze zelf beoogde.

Dissidente Kamerleden die verdwenen uit de politiek:

1. Anneke Goudsmit (D66), over abortus
2. Myrthe Hilkens (PvdA), over illegaliteit
3. Jacques de Milliano (CDA), over asielbeleid

In de rubriek Plein 2 elke week een blik op de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw. Meer afleveringen zijn online na te lezen. 

Lees ook:

Hoe GroenLinks Zihni Özdil afdankt, verdient geen navolging

GroenLinks wist wie ze in 2017 in huis haalden. Historicus Zihni Özdil had naam gemaakt als wetenschapper met scherpe maatschappijkritiek en een uitgesproken mening over de Nederlandse ‘spruitjeslucht’. Nu dankte de partij hem af op een wijze die geen navolging verdient.

Zihni Özdil en GroenLinks dreven steeds verder uiteen

Jesse Klaver voelde zich verraden na het interview waarin Zihni Özdil het leenstelsel afviel. Daarna probeerde Özdil een gesprek met Klaver op te nemen. Zo barstte de bom.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden