Een Afrikaanse haven in het Waterloopbos

(Trouw)

Via de haven van Beiroet en Lagos kom je in de Oosterschelde terecht. De route door het Waterloopbos maakt wel heel rare kronkelingen.

Wat is dat nou voor een roestig ding? Pal naast het bezoekerscentrum van het Voorsterbos in de Noordoostpolder staat het daar te staan, met enorme stalen balken en wielen, en een houten schuif ervoor. ’Golfmachine’, staat op het bordje dat er bij hangt. O, die wielen lieten die houten schuif bewegen, en zo ontstonden er golven, net zoals je door je hand te bewegen voor een branding in je eigen badkuip kunt zorgen.

In dit stuk bos vlakbij Kraggenburg was vroeger het Waterloopkundig laboratorium. Dat is een ingewikkeld woord, maar het komt er op neer dat in het bos allerlei schaalmodellen van havens, tunnels en dijken werden gebouwd, met een stuk zee of rivier erbij. De golfmachines konden zorgen voor kleine of grote golven, of van alles wat, en zo konden de havenbouwers en dijkenmakers testen hoe sterk die in het echt moesten zijn.

Tegenwoordig kunnen die proeven op de computer worden gedaan, en je kunt zien dat de modellen in het bos al lang niet zijn gebruikt. De muurtjes van de sluizen zijn afgebrokkeld, het ijzer is verroest, en het bos verovert langzaam maar zeker zijn plek terug.

In de uithoek van het grote Voorsterbos zijn begin jaren vijftig voorzichtig open ruimten gekapt, waarin precies een kleine haven paste, of een mini rivierbocht. Er werd geen stam te veel geveld, want in het ’Waterloopbos’, was iedere boom kostbaar. De essen en jonge beuken moesten ervoor zorgen dat de proeven met de golven windvrij waren, want een experiment gecombineerd met windkracht acht is natuurlijk niet eerlijk.

Het openluchtlaboratorium had op geen betere plek kunnen liggen. Tussen het Vollenhovenkanaal en de Zwolse vaart is een natuurlijk verval van 4,5 meter (het kanaal ligt 4,5 meter hoger dan de vaart), zodat met een slim systeem van aan- en afvoersloten en stuwen, de stroming van de Waal kon worden nagebootst, of die van de Nederrijn of een rivier in Azië of Afrika. Op de open plekken kwamen de afgepaste stromen dan uit in de modellen, en kon het meetwerk beginnen.

Nu alles buiten gebruik is, kun je tijdens de wandeling door de vroegere proeftuin prachtig in de oude apparaten klimmen, en over de kleine kanalen springen. Op borden langs de kant kun je lezen wat modellen ooit hebben voorgesteld. De haven van Lagos in het Afrikaanse Nigeria ligt op de route, maar ook die van Beiroet, en uiteindelijk voert de weg naar de Deltawerken die in Zeeland zijn aangelegd na de grote watersnoodramp in 1953 waarbij meer dan 1800 mensen verdronken. Met een heel stel dijken hebben ze de zeegaten daarna dicht gelegd, en die waterwerken kom je hier een voor een tegen. De Volkeraksluizen, de Grevelingendam, en de schuivendam in de Oosterschelde, al zijn ze in de tussentijd wel wat bemost.

Op een van de bakken groeit zelfs een tongvaren. En dat is bijzonder, want het Waterloopbos was de eerste plek in Nederland waar deze varen op een muur werd aangetroffen. Maar het bos kent meer natuurgeheimen. Er komen ijsvogeltjes voor die met hun lijf net zo vaak tegen een zandwand vliegen, dat er langzaam maar zeker een holletje ontstaat waarin ze kunnen broeden. Er zijn ook grootoorvleermuizen met oren zo groot als hun hele lichaam. Maar die hangen gelukkig in de bunker. En nooit geweten dat één vierkante meter mos twintig liter water kan vasthouden! Maar het staat er echt, op een van de informatieborden die op de route uitleg geven.

Het moet ooit een wat vreemd gezicht zijn geweest, van die onderzoekers in witte jassen die op hun knieën eerst snippers in het water gooiden, om vervolgens vanuit een hoge paal de stroming te fotograferen. Ze onderzochten ook hoeveel grond de stroming meenam. Naast water vervoert een rivier namelijk ook veel slib en zand, en dat wordt erger als een rivier harder stroomt.

In de nagemaakte havens werden vooral de golven gemeten, en de onderzoekers probeerden die wat kleiner te maken. Een flinke havendam kan namelijk golven van drie meter hoog terugbrengen tot twintig centimeter. Dat stapt een stuk gemakkelijker uit als je eenmaal in de haven bent aangekomen.

(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden