Spraakonderzoek

Een aap is niet slim genoeg om te praten

Japanse makaken genieten van een warmwaterbad in de Tropische Tuin in de Japanse stad Hakodate. Beeld Getty Images
Japanse makaken genieten van een warmwaterbad in de Tropische Tuin in de Japanse stad Hakodate.Beeld Getty Images

Lang werd aangenomen dat hun anatomie het apen onmogelijk maakte om te praten als mensen. Maar ze zijn niet intelligent genoeg.

Will ye larry me? Zo kan een makaak een vrouwtje ten huwelijk vragen. Niet slecht, hè? Waarom heeft de makaak dat dan nooit gedaan? Aan zijn spraakkanaal heeft het niet gelegen. Maar hij had er de hersens niet voor.

Dat blijkt uit onderzoek van Europese en Amerikaanse wetenschappers dat vandaag wordt gepubliceerd in vakblad Science Advances. Je gelooft je oren niet, letterlijk, want de auteurs hebben bij hun publicatie audiobestanden gemaakt. In de ene opname hoor je een humaan huwelijksaanzoek, in de andere hoor je hoe een makaak het aanzoek zou kunnen uitspreken. Er zit wel wat accent in, maar de makaak is duidelijk te verstaan.

Overlap

De woorden van de aap zijn even charmant als het onderzoek zelf. Het belangrijkste werk ervoor werd in Europa gedaan. Onderzoekers van de universiteit van Wenen maakten met röntgen video-opnamen van alle veranderingen die mogelijk zijn in kaakstand, lippen, mondholte, tong enzovoort, als de makaak geluiden maakt of bekkentrekt.

Opnamen dus van de hele anatomie die voor spraak relevant is. Met die gegevens werd aan de Vrije Universiteit in Brussel een computermodel gemaakt van de klinkers en medeklinkers die een wezen met die anatomie ten gehore moet kunnen brengen.

Die 'spraakruimte' konden de onderzoekers vergelijken met die van de mens. En de overlap bleek aanzienlijk. In de spraakruimte van de makaak kunnen alle klinkers en medeklinkers worden gevormd die voor een verstaanbare taal nodig zijn.

Apentaal

De onderzoekers hebben de proef op de som genomen door met dit computermodel makakenwoorden te genereren, en die te laten horen aan proefpersonen. In meer dan 90 procent van de gevallen werd de gecreeerde apentaal goed verstaan door mensen.

Het resultaat is een cruciale correctie van de theorie die sinds eind jaren zestig opgeld heeft gedaan. Toen werd uit onderzoek aan apen geconcludeerd dat hun anatomie een gesproken taal in de weg zat. Nu blijkt dat met de technieken van toen die apenanatomie werd onderschat.

Geen verstaanbaar woord

Met deze nieuwe bevindingen zijn we terug bij het vermoeden dat de vader van de evolutietheorie, Charles Darwin, al had en dat gemeengoed is onder filosofen, namelijk het idee dat taal geen kwestie is van anatomie maar van intelligentie.

Welke ontwikkelingen in het brein dan de mens die spraakcontrole hebben bezorgd, is nog niet helemaal duidelijk. Maar dit is nu wel de leidende gedachte. Al neem je een chimpansee direct na geboorte in huis, en praat je de hele dag met hem, hij zal klanken voortbrengen maar geen verstaanbaar woord terugzeggen. En niet doordat zijn strottenhoofd hem in de weg zit, maar omdat hij er de hersens niet voor heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden