Een aan- en uitknop voor stress en depressie

Beeld ANP

De een blijft flexibel in een stressvolle situatie, terwijl de ander depressief en verslagen in een hoekje gaat zitten. Waarom is dat? Het antwoord zit in een klein deel van de hersenen.

In het Cold Spring Harbor laboratorium in New York zijn onderzoekers gestuit op een soort 'aan-uit-knop', waarmee geschakeld kan worden tussen veerkracht en verslagenheid. De schakelaar is gelokaliseerd in de mediale prefrontale cortex, een deel van de hersenen dat in het midden van de voorkant van het hoofd ligt. Dit hersendeel speelt een rol bij emoties, angststoornissen, het signaleren van fouten en jezelf kunnen verplaatsen in een ander.

De onderzoekers stimuleerden de hersenactiviteit bij muizen door ze elektrische schokken te geven en bekeken het gedrag. Ze maakten gebruik van een klassiek experiment dat al in 1967 werd uitgevoerd op een hond.

Het dier kreeg een elektrische schok, met de mogelijkheid om naar de andere kant van het hok te springen. De hond sprong, en naarmate het experiment vaker werd uitgevoerd ging het hem steeds makkelijker af, wetende wat hij moest doen om de schok te vermijden.

Aangeleerde hulpeloosheid
De uitkomst werd anders als de viervoeter eerst werd aangeleerd dat hij niet kon ontsnappen aan de schokken. De hond waande zich in een uitzichtloze situatie. Toen de afscheiding werd weggehaald sprong hij niet naar de andere kant maar bleef jankend liggen.

Tijdens het vergelijkbare experiment werden de muizen twee dagen schokjes toegediend in een afgesloten ruimte. Hierdoor werd hulpeloosheid, een onderdeel van depressie, opgewekt. Toen op de derde dag het deurtje open ging bleef twintig procent van de muizen hardnekkig zitten, als gevolg van de hulpeloosheid.

De dieren ondergingen de pijn, waarschijnlijk met de gedachte: Wat ik ook doe, het helpt toch niet. Onderzoeker Bo Li ziet gelijkenis met mensen met depressie, die niet in staat blijken actie te ondernemen als het tegenzit. Wetenschappers noemen dat aangeleerde hulpeloosheid, dat zowel bij mensen als dieren voorkomt. Als een situatie oncontroleerbaar lijkt blijven we passief afwachten.

Groen oplichtende neuronen
Om te zien welke delen van de hersenen gaan werken in deze situaties gebruikten de onderzoekers een genetisch gemodificeerde muis waarvan de neuronen groen oplichtten bij activiteit. De zenuwcellen van hulpeloze muizen maakten meer verbindingen met andere cellen dan muizen met wilskracht. Bij stress werden de zenuwcellen in de prefrontale cortex actiever.

Uit de onderzoeksresultaten, te lezen in Journal of Neuroscience, bleek ook dat de eens zo stressbestendige muizen konden veranderen in hulpeloze wezentjes. De knop in de hersenen werd omgezet en zij konden de schokken niet meer vermijden. Het was voor het eerst dat onderzoekers zo'n radicale verandering zagen.

Voor onderzoekers die op zoek zijn naar biologische redenen voor depressie bewijst dit dat de prefrontale cortex invloed heeft op angst en stress. Bij de behandeling van depressie wordt al gebruik gemaakt van diepe hersenstimulatie, waarbij elektrische impulsen delen van de hersenen stilleggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden