Een 18de-eeuws schip in de akker

vondst | reportage | Boer Dijksma's ploeg liep in de Noordoostpolder vast op een scheepswrak. Archeologen onderzoeken of het van de VOC is.

Op een akker in de Noordoostpolder is een ongebruikelijk gezelschap aan het werk. In drie gaten in de grond staan vijf enthousiaste mannen en vrouwen gebogen over houten planken, een ketel en een ton. "Er staat een V op, maar geen VOC. Nog even doorzoeken dus", zegt eentje lachend.

Afgelopen voorjaar liep de ploeg van boer Douwe Dijksma ineens vast. Hij wist dat er een scheepswrak in zijn akker moest liggen, maar dit was wel een erg groot stuk. "Mijn bout brak af en de tractor helde helemaal over."

Dus belde hij de experts. De archeologen deden wat proefjes en haalden er weer anderen bij. En voor Dijksma het wist, had hij de archeologenclub over de vloer en een vrachtschip uit de tweede helft van de achttiende eeuw in zijn tuin.

"Het stond niet op de eerdere archeologische kaarten. We denken dus dat er twee boten in de akker liggen, een kleine boot die al eerder was gevonden en deze", aldus Tineke Heise-Roovers. Net als de meeste onderzoekers hier is ze archeoloog van beroep, maar vrijwillig aan het werk. "We wilden weten wat hier lag en er was geen geld." Dus voerden ze onder leiding van hoogleraar André van Holk van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek uit in hun vrije tijd.

Flevoland wordt ook wel eens het grootste schepenkerkhof ter wereld genoemd. Omdat de grond hier is drooggelegd voor landbouw zijn er honderden oude schepen - en vliegtuigen - gevonden. Soms komen er nog nieuwe boven, doordat de grond inklinkt en het water eruit trekt.

De vondst is zo bijzonder omdat sommige delen van de constructie van het schip goed bewaard zijn gebleven. En omdat ze zo groot is: het schip zou goed 40-50 meter lang zou kunnen zijn. Er is best een kans dat het behoorde tot de VOC-vloot. "De dubbele laag om de huid is tegen paalworm, dat hadden alleen schepen die op tropische wateren voeren", zegt Heise-Roovers. "Opvallend, want zulke grote schepen konden hier eigenlijk niet komen", zegt maritiem archeoloog Yftinus van Popta vanuit de kuil. "De hele oostkust van de Zuiderzee was een zandbank." "We vermoeden dat het schip onderweg was naar een scheepswerf en in een storm terechtkwam", zegt Heise-Roovers.

Dijkstra vindt het reuze-interessant: "Heb ik toch al die jaren mijn uien en aardappelen op een schip verbouwd". Tegelijkertijd brengt het wel wat spanning met zich mee. Want wat nu? "Ik moet binnenkort wel met de grond aan de slag en ik wil niet telkens schade aan mijn ploeg." Die vraag houdt iedereen bezig. Weggooien van een vondst als deze mag niet, maar uitgraven is duur en volgens de wet draait de grondeigenaar ervoor op. Omdat de boer dit pacht van de overheid, is het aan het Rijk om te beslissen.

"We gaan we met alle betrokkenen om tafel", zegt Heise-Roovers. Er zijn een paar opties. Zand erover en hopen dat het niet beschadigd raakt, opgraven om ergens te herbegraven of opgraven om te conserveren. Je kunt het goedkoop doen of heel duur: het kan van tienduizenden tot miljoenen euro's kosten.

De archeologen dromen van een grote operatie met de universiteit en een boel studenten. "Daarom hopen we dat het een VOC-schip is. Dan is het niet zo moeilijk om subsidie te krijgen", zegt Heise-Roovers. Er wordt nu eerst houtonderzoek gedaan om het schip preciezer te dateren en vrijdag gaan de kuilen dicht. "Anders gaat het hout verpulveren, en blijft er helemaal niets van over."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden