Besnijdenis

Edna Adan Ismail vecht al haar hele leven tegen vrouwenbesnijdenis

Edna Adan Ismail werd in het Haagse Diamanttheater met gejuich ontvangen. Beeld Inge Van Mill
Edna Adan Ismail werd in het Haagse Diamanttheater met gejuich ontvangen.Beeld Inge Van Mill

Als pionier van de strijd tegen vrouwenbesnijdenis is Edna Aden Ismail (1937) een internationale heldin. Dit weekend bezocht ze Den Haag.

Het is zaterdagavond en het duurt nog zeker nog een uur voordat de 82-jarige Edna Adan Ismail zal optreden in het Haagse Diamanttheater, maar Iman Geddi (17) is er al met haar zus Ugbad. Ze helpen stoeltjes klaarzetten voor de Somaliërs die uit het hele land naar Den Haag zijn gekomen om hun heldin in het echt te zien. Sommigen komen helemaal uit Emmen, de zusjes Geddi zelfs uit Londen, al zijn ze in Nederland opgegroeid. Iman is enorm excited en heeft ook al een vraag bedacht: Waar haalt Edna Adan Ismail haar kracht vandaan?

Dat is een terechte vraag aan een van de grote powervrouwen van Afrika. Edna Adan Ismail was onder meer de eerste vrouwelijke minister van Somaliland. Maar ze is vooral bekend om haar levenslange strijd tegen vrouwenbesnijdenis. Dat gevecht vroeg en vraagt niet alleen grote moed, maar ook persoonlijke offers. Haar hele pensioen, plus nog wat juwelen, heeft Edna Aden gestoken in een ziekenhuis annex universiteit dat ver buiten Somaliland bekend staat als baken van hoop voor moeders. Vandaar dat Edna Adan wel de ‘moslim Moeder Teresa’ genoemd wordt.

Misschien klinkt ‘Moeder Teresa’ iets te soft voor deze grande dame, die nu in een belendend zaaltje klaarzit om vragen te beantwoorden. Haar ogen drukken gezag én humor uit; ze verharden alleen even als ze praat over de eisen die ze als directeur van de Edna University Hospital aan haar studenten stelt. “Ze moeten van mij állemaal les krijgen over vrouwenbesnijdenis. Ook als ze tandarts willen worden. Anders gaan ze maar ergens anders studeren.” Dan: “Ik ben een beetje een dictator.”

Om ook Nederland uit te leggen wat besnijdenis betekent, pakt Edna Adan haar tas, zet haar bril op en grabbelt naar een folder die ze niet vindt. Dan tekent ze het zelf wel – op de blocnote van de journalist verschijnt een grafische weergave van de vrouwelijke genitaliën. “Zie je, na de besnijdenis moet álles door dat éne kleine gaatje.” En dat geeft problemen. Onder de tekening noteert ze: ‘urine, menstruatie, huwelijk, baby’s’.

Nog altijd lopen elk jaar zo’n drie miljoen meisjes wereldwijd risico op vrouwenbesnijdenis. “Ik ben nog lang niet klaar met werken.”

Waar de inmiddels 82-jarige haar kracht en vechtlust vandaan haalt? Zeker ook uit haar eigen ervaringen. Toen ze amper acht jaar oud was, voltrokken haar eigen moeder en grootmoeder de bloederige genitale amputatie – buiten vader om, die op zakenreis was. Bij terugkomst huilde haar vader van woede. Dat maakte diepe indruk op de jonge Edna: “Alleen daardoor begreep ik dat hier iets gebeurd was dat niet zou móeten gebeuren”. Haar vader had er voor gezorgd dat Edna naar school kon. Later zou Edna als eerste meisje uit Somaliland in het buitenland studeren. Het werd verpleeg- en verloskunde in Londen. Aden: “Mijn vader was een zorgzame, gerespecteerde arts. Een voorbeeld. Bij alles wat ik deed, vroeg ik me af wat hij in zo’n geval gedaan zou hebben.”

Dat moeders zulke hun dochters dit aandoen is moeilijk te begrijpen.

Adan: “Juist als je van goede familie bent, geldt een onbesneden dochter vaak als schandaal. Het gebeurde dus uit liefde, vreemd genoeg. Toch heeft het ook bij mij lang geduurd voordat ik inzag dat je er echt iets tegen kon doen. Toen ik in 1961 terugkwam uit Londen om in Somaliland als verloskundige te werken, was ik geschokt. Hoe kreeg je de baby eruit bij deze besneden vrouwen? Maar als beschaafd meisje heb ik die woede nog vijftien jaar opgepot. Dat veranderde toen ik in Soedan een congres voor gynaecologen bezocht. Daar zaten vrouwen én mannen, imams en artsen, oud en jong – en ook een psychiater. Het was gênant om tussen mannen te zitten kijken naar een scherm vol vulva’s. Maar ik heb er veel geleerd. Ten eerste dat je kunt práten over besnijdenis. Maar vooral dat vrouwenbesnijdenis helemaal niet door de Koran wordt voorgeschreven: het stamt uit de tijd van de farao’s. Moslims zijn alleen verplicht jongens te besnijden, maar dat is een veel minder zware ingreep.”

Dat was vast een heel goed argument om in te brengen bij moslims.

“Inderdaad. Maar ik heb nog iets geleerd. De meeste mensen overtuig je niet als je begint over vrouwenrechten of gelijkheid. Ze begrijpen niet wat je bedoelt. Daarom focus ik meestal op de gezondheidsrisico’s. Daarmee overtuig je iedereen, ook de vaders.”

In het zaaltje hiernaast zitten ook wat mannen. Ik kreeg de indruk dat ze er vooral zijn om hun vrouw te begeleiden. Hebt u voor hen ook een boodschap?

“Zeker, vaders zijn heel belangrijk, juist in Europa en de VS. Als zij niet bevriend raken met hun zoons, raken die in de greep van bendes en van drugs, ik zie dat overal gebeuren. We hebben vaders nodig om die jongens te beschermen. Om tegen die jongens te zeggen: leer een vak, maak gebruik van de mogelijkheden die je hier hebt. En als je iets ziet dat niet zou moeten gebeuren, zorg dan dát het niet meer gebeurt. Vecht tegen drugs, vecht tegen misbruik, tegen vrouwenbesnijdenis. Zet je daarvoor in – en focus!”

Die boodschap zullen Iman en Ugbad Geddi onderschrijven. “De meeste Somalische mannen beschouwen vrouwen als ondergeschikt”, vertellen ze. Zelf hebben ze gelukkig een heel zorgzame vader, die hen vrijlaat in hun keuzes. Maar Edna Adan Ismail is hun grootste held.

Geen gevallen bekend in Nederland, wel angst

In Nederland zijn er op dit moment geen gevallen bekend van vrouwelijke genitale verminking. Bij moeders leeft wel de angst dat hun dochters in het land van herkomst, zoals Somalië en Eritrea, besneden zullen worden. Dat leidt tot angst daar op vakantie te gaan. Dat de Koran het gebruik niet voorschrijft, is meestal bekend. De druk om erbij te horen kan wel erg groot zijn. Vooral jongens en mannen weten weinig over vrouwenbesnijdenis.

Lees ook:

Docent die meisjesbesnijdenis aanbeval voor de rechter

Een docent van een onlinecursus zei dat ‘besnijdenis is aanbevolen voor de vrouwen’. Het OM vervolgt hem onder meer voor aanzetten tot geweld.

‘Ik was bang om van huis weg te lopen. Maar nog banger voor een besnijdenis’

Besnijdenis is illegaal in Tanzania, maar nog steeds een hardnekkige gewoonte in delen van het land. Meisjes die vluchten, krijgen opvang. Maar nu de besnijdenisperiode afloopt, moeten velen terug naar hun familie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden