Edele eenvoud

Volgend jaar valt het besluit over de toekomst van Paleis Soestdijk. Tot die tijd beleeft het publiek hoe de laatste bewoners er leefden en werkten.

Nooit eerder heb ik er een voet binnen gezet, toch voelt het meteen vertrouwd. Op een ingewikkelde manier is Paleis Soestdijk ook een klein beetje van mij, waren de laatste bewoners een soort opa en oma des Vaderlands. Tegelijkertijd duldt het majestueuze gebouw geen tegenspraak. Mijn voornemen was een wandeling door de omgeving te maken, omliggende buitenplaatsen als Hooge Vuursche en Groeneveld aan te doen. Daar kan geen sprake van zijn. Hooghartig eist Soestdijk alle aandacht op.

Toch zijn het niet de pracht of praal die indruk maken. Gids Jan Schilstra mag dan de deuren openen van de statige Witte Zaal of de Kanonnenkamer, stilstaan bij de portretten die de wanden sieren, het meest beklijven de kleine verhalen die hij vertelt. De drie sabels die de Prins van Oranje, de latere Koning Willem II, veroverde op Belgische opstandelingen tijdens de Tiendaagse Veldtocht. Hij nam ze mee naar zijn paleis, "leuk voor onze zonen om mee te spelen".

Zijn echtgenote was de dochter van de Russische tsaar, gewend aan een leven in onvoorstelbare weelde. Toen Anna Paulowna het oude jachtslot voor het eerst zag, vroeg ze of dit het poortgebouw was. Het stel kreeg Soestdijk cadeau van het Nederlandse volk, als blijk van dank voor de heldendaden die Willem zou hebben verricht in veldslagen tegen het leger van Napoleon. Bij een uitbreiding lieten ze er twee nieuwe vleugels aanbouwen die hun zomerverblijf een allure gaven die doet denken aan het Pavlovsk-paleis in Sint-Petersburg, waar Anna Paulowna opgroeide. Ze zette Paleis Soestdijk naar haar hand, voorzag het van een luxe die de Nederlanders niet gewend waren. Maar veel meer dan de karrenvracht aan kunstwerken, meubelen en serviesgoed waarmee ze de vertrekken decoreerde, spreken de potloodstreepjes tot de verbeelding waarmee zij de groei van haar kinderen bijhield naast een van de deurposten. Een gewoonte die haar nazaten overnamen. Van een lange rij Oranjetelgen, tot en met de huidige koning, staan de groeistreepjes op het behang.

De charme spreekt uit de speelhuisjes van prinsessen als Sophie, Wilhelmina en Beatrix in de tuin. Het tuintje waarin de toenmalige koningin Juliana eigenhandig haar lievelingsplant kweekte, de lathyrus. De wijnkelder van prins Bernhard onder de trappen van het bordes. De doodgewone, dagelijkse eetkamer. Hier probeerden gezinnen zo goed en zo kwaad als dat ging een normaal leven te leiden.

Zo normaal dat het me niet eens echt zou verbazen wanneer nu in de tuin een bord 'Te Koop' zou staan, met het telefoonnummer van een makelaar. Want te koop staat het. Er zijn nog drie partijen over die toekomst zien in een paleis met 170 kamers. Niet warm te stoken en met minstens zestig miljoen euro aan achterstallig onderhoud. De definitieve beslissing over de toekomst van Soestdijk valt komende zomer. Het idee om er een Nationaal Historisch Museum van te maken heeft het niet gehaald. Spijtig, want in veel opzichten is het dat al.

Aan de zalen die Anna Paulowna na het overlijden van haar man liet inrichten, hoeft niets te veranderen. De Leuvenzaal en de Waterloozaal belichten de - waarschijnlijk schromelijk overdreven - heldenrol die Willem speelde tijdens de Tiendaagse Veldtocht en de veldslagen bij Quatre Bras en Waterloo. Meer nog getuigen ze van de liefde van een weduwe die haar man, haar held, adoreerde. Wandelen door het paleis is bladeren door een geschiedenisboek. Bladzijden uit de vaderlandse geschiedenis vallen samen met het familie-album van de Oranjes, van het koningshuis dat dit land al ruim tweehonderd jaar regeert.

Vanuit hun naast elkaar gelegen werkvertrekken konden Juliana en Bernhard met een druk op de knop een glazen wand laten zakken. Via het terras hoefden ze dan slechts een kleine trap af te dalen naar de paleistuin. Het gebouw en het omliggende landgoed zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De afspraak is dat een nieuwe eigenaar die eenheid in stand moet houden.

Het landschapspark is een ontwerp van tuinarchitect Johan David Zocher sr. Zijn belangrijkste klus werd meteen zijn laatste. Hij overleed terwijl hij in de tuinen van Soestdijk aan het werk was. De compositie van lanen en vijvers, van bomen en struiken, van hoogten en doorkijkjes die hij tweehonderd jaar geleden tekende is nog onverminderd fraai. Juliana zorgde persoonlijk voor nieuwe accenten; de vele rododendrons kwamen er op haar verzoek. Sommige verbergen tussen hun dichte bladeren intieme paadjes. Onwillekeurig moet ik denken aan de krentenmik die stalmeester Wim Sonneveld er in zijn conference achter sodemieterde.

Wanneer ik toch een korte wandeling waag door de omliggende bossen, blijft oranje de dominante kleur. Al is het maar vanwege de lariksen, door werkers van Staatsbosbeheer gekapt en hoog opgestapeld. Het oranje hout licht warm op in het waterige zonlicht dat eroverheen strijkt. Of de berceaus in het Baarnsche Bos. Hagen van beuken, zo dicht op elkaar dat ze romantische tunnels vormen. De beukenblaadjes, op de grond en aan de bomen, nemen de kleur aan van de stalen poorten die het begin van de loofgangen markeren. Een kleur die je in deze omgeving en in dit licht onmogelijk als roestbruin af kan doen, zelfs in de wintermaanden kleurt het bos oranje. Het Baarnsche Bos is de vroegere overtuin van Paleis Soestdijk en kreeg in de afgelopen jaren het karakter van een 18de-eeuws wandelpark terug.

Vanaf de Naald, weer een eerbetoon aan de heldenmoed van Willem II, zuigt de kaarsrechte Koningslaan de blik naar het paleis. Zonder tegenspraak. Ik weet nu dat de zichtlijn over het bordes en dwars door de paleiszalen aan de andere kant doorloopt, naar een bank zo wit als de gevel. Auto's rijden voorbij over de straatweg die ooit de Zoesdijc heette. Een dijk in de 14de eeuw opgeworpen op last van de bisschop van Utrecht, om de doortocht door het drassige veengebied makkelijker te maken. Een dijk waaraan de Amsterdamse burgemeester De Graeff rond 1650 een hofstede liet bouwen.

Dat buitenverblijf groeide uit tot het paleis dat zich een plaats verwierf in het collectieve geheugen van alle Nederlanders van boven de veertig. Een gebouw van edele eenvoud, met vochtplekken en zichtbare sporen van kleine reparaties. Een gebouw dat ondanks alle grandeur zo Hollands is als maar kan, waar een foto hangt van Juliana die vanachter een bescheiden bureau het land regeert. Een stapel telefoongidsen, wat persoonlijke snuisterijen, een koektrommel en aan een touwtje aan de deurklink de Pro Juventute-kalender. Een paar deuren verder, onder het cassetteplafond van de Stuczaal, staat nu doodgewoon de kerstboom. Alsof de 'Kunnegin' straks hoogstpersoonlijk rond zal gaan met de chocolademelk. Chocolademelk met een koninklijk vel, dat wel.

Paleis Soestdijk

Tot en met december 2017 blijven Paleis Soestdijk en de paleistuin opengesteld. Publiek is welkom van vrijdag tot en met zondag, een royale rondleiding is opgenomen in de ticketprijs (volwassene euro13). www.paleissoestdijk.nl

Routes

Bij het Toeristisch Overstap Punt (TOP) Paleis Soestdijk, tegenover het paleis, staat een zuil waarop wandel- en fietsroutes staan aangegeven. Zie ook: www.vorstelijkbaarn.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden