'Ede moet zijn grootheidswaanzin nu maar eens stoppen' Op die manier is al veel te veel naar de vaantjes geholpen 'Bouwen is best maar landelijk gebied mag niet opgeofferd

EDE - Het gemeentebestuur van Ede is met de terugtocht begonnen. Het college van burgemeester en wethouders is bereid het (volgens tegenstanders) 'over-ambitieuze en waanzinnige plan' om in het landelijk gebied Doesburg honderden woningen te bouwen, te verzachten.

VVD-wethouder èn campingbaas Peerbolte ging deze week op een discussiebijeenkomst langzaam door te knieën. Misschien kan het aantal woningen in Doesburg beperkt blijven tot zo'n 250 à 300, zei hij tegenover een rumoerige en opstandige zaal. In het oorspronkelijke plan gaat het om 550, meest luxe woningen.

De tegenstanders zien de concessie van Peerbolte slechts als het begin. Zij zullen niet rusten voordat het gemeentebestuur het omstreden plan, 'deze zoveelste oprisping van ongebreidelde grootheidswaanzin', geheel en al heeft ingetrokken. Het moet maar eens afgelopen zijn met die grootsteedse aspiraties. Onder die vlag is er de laatste tientallen jaren al te veel naar de vaantjes geholpen.

Het centrum is verwoest (omdat er zonodig grootwinkelbedrijven naar Ede moesten komen) en bestaat nu slechts uit een uitgestrekte kale parkeervlakte. En nu hebben burgemeester en wethouders hun oog laten vallen op een prachtig stukje natuur om de gemeente maar te kunnen laten uitdijen.

Zelden is Ede zo gespleten geweest. De verdeeldheid loopt zelfs dwars door de politieke partijen. Op inspraakavonden kwamen duizend mensen, van wie er ongeveer zeshonderd tegen bleken. Zij weten zich gesteund door bekende Edenaren als de auteur Jan Siebelink en de tekstschrijver Hans Dorrestijn.

Als het gemeentebestuur Ede nog verder naar de verdommenis wil helpen, moet het vooral zo doorgaan, is hun boodschap. Doesburg volbouwen is hetzelfde als het dichtplempen van de Amsterdamse grachten.

Ede kent woningnood, wil uitbreiden, maar kan nauwelijks een kant op. Alleen ten noordwesten, in de richting van Lunteren rond de buurtschap Doesburg, is volgens burgemeester en wethouders nog ruimte. Verdeeld over vier locaties zouden daar de komende twintig jaar 5 500 woningen moeten komen. Tegen twee locaties bestaat nauwelijks of geen bezwaar, tegen de derde al iets meer, terwijl de vierde ('Vlek D'), waar slechts een tiende van de woningen komt te staan, breed en massief verzet oproept.

Want Vlek D is een prachtig landelijk gebied, waar mooie wandelingen zijn uitgezet. Het ligt tussen de Doesburgermolen (een monument) en het landgoed de Kernhem. Pal ernaast, aan de overkant van de spoorlijn Ede-Amersfoort (het kippelijntje) ligt het Edesche Bos. Welke onverlaat wil hier huizen bouwen?

Wethouder Peerbolte: “Doesburg zou in Nederland wel eens de eerste woonwijk kunnen zijn waar naast kwaliteit in architectuur en stedebouw ook sprake zal zijn van kwaliteit in de vorm van een natuurlijke duurzaamheid.”

In de 'structuurvisie' komt het gemeentebestuur woorden te kort om de milieuvriendelijkheid van het hele plan te onderstrepen. “De overgang tussen de nieuwe wijk en het buitengebied zal zo natuurlijk mogelijk verlopen. De natuur komt als het ware de stad in. (...) Dichtbij huis zullen mogelijkheden worden gecreëerd om natuur en landschap daadwerkelijk te beleven.” Doesburg zal over 20 jaar 'een werkelijk groene oase zijn'.

Grote onzin en pure grootspraak, zeggen de tegenstanders. Voorzitter Knopperts van de vereniging Behoud Kernhem/Doesburg: “Dit is een nodeloze opoffering van een natuurgebied met een hoge ecologische waarde. De kassa moet rinkelen in Ede, daarom worden principes pardoes overboord gezet.”

“Mogen wij misschien ook even meepraten? Jarenlang zijn de plannen in stilte voorbereid. En na die radiostilte dendert de trein ineens met 150 kilometer per uur voorbij. Op de bok zitten ambtenaren; politici mogen slechts meerijden.”

Volgens burgemeester en wethouders steken hun opponenten de kop in het zand en zien zij niet in dat er als gevolg van de bevolkingsgroei grote behoefte is aan woningen.

De Nederlandse bevolking groeit redelijk snel, de provincie Gelderland nog sneller en de gemeente Ede, met nu bijna 100 000 inwoners, nòg sneller, door natuurlijke aanwas en door immigratie. De komende twintig jaar zijn er twaalfduizend woningen nodig, het hele plan-Doesburg voorziet slechts in de helft.

Woordvoerder Oosterbaan van de Stichting milieuwerkgroepen Ede: “Het gemeentebestuur verschuilt zich altijd achter cijfers. Alsof die niet te beïnvloeden zijn. Ede is veel te ambitieus, gaat naar Japan om bedrijven te bewegen hier een vestiging te openen, zet paginagrote advertenties in de dagbladen. Alles is geprobeerd om grond te verkopen, de gemeente haalt alles uit de kast.”

“Is het dan gek dat de bevolking snel groeit? Het feest van 100 000 inwoners wordt al voorbereid. Maar is dat een feest, 100 000 inwoners?”

Die verhalen over reisjes naar Japan zijn volgens de wethouder van ruimtelijke ordening 'sprookjes', die nodig eens de wereld uit moeten.

“Ik zou heel graag eens naar dat land gaan, maar dan als privé-persoon. Ik ben er nog nooit geweest. Er zijn in Ede bedrijven met een Japanse moederonderneming. Dus vertalen we folders in het Engels. Dat is alles.”

Het verwijt aan het gemeentebestuur is dat het zijn zin doordrijft en daarbij niets en niemand ontziet, zelfs niet de afspraak met gravin Van Aldenburg Bentinck, die het gebied rond Doesburg in 1970 overdeed aan de gemeente onder de nadrukkelijke bepaling dat het 'tot in lengte van jaren' ongerept zou blijven.

De wethouder zit daar niet mee. “Die tekst in de akte is ingebracht door de gravin, hij staat in de considerans, het is een weergave van háár opvattingen. Volgens ons geldt de afspraak voor 25 jaar. 1970 plus 25 is 1995, in 1996 gaan we bouwen.”

“Bovendien, je mag in onze ogen afwijken van een afspraak als er hogere belangen in het geding zijn. En die zijn er. We willen de woningnood tegengaan. Moeten we soms op de hei gaan bouwen?”

In de ogen van de tegenstanders is er een voor de hand liggend alternatief. Ten westen van Ede ligt het gehucht De Klomp, vlakbij het station Veenendaal-De Klomp. Daar zal woningbouw veel minder schade aanrichten dan in Doesburg. De rijksinspecteur voor de ruimtelijke ordening heeft zelfs op die mogelijkheid gewezen.

Knopperts van de vereniging Behoud Kernhem/Doesburg: “Wij zijn geen nee-zeg-beweging. Wij zien ook wel dat er woningbouw moet komen. Maar het ligt voor de hand de woningen langs de grote transportassen te bouwen, de A-12 en de spoorlijn Utrecht-Arnhem. Het gemeentebestuur moet zijn kompas niet op het noorden richten, maar op het westen, richting De Klomp.”

Maar het college wijst dit alternatief van de hand. Ooit is er tussen Veenendaal en Ede afgesproken dat het gebied tussen de twee gemeentes niet volgebouwd zou worden. Bovendien zou vooral de middenstand van Veenendaal profiteren van het uitbreiden van De Klomp, en niet die van Ede. We gaan niet onszelf in de voet schieten, aldus burgemeester en wethouders.

Maar ze voelen nattigheid. Volgende maand komt het plan-Doesburg in de gemeenteraad en het is niet uitgesloten dat het daar sneeft. Vandaar de terugtrekkende beweging: geen 550, maar hooguit 300 woningen. Misschien is de volgende stap: helemaal geen villa's in Vlek D.

Boer Brouwer is 63 jaar geleden in Doesburg geboren. Als het uitbreidingsplan toch doorgaat, moet hij weg. Erg vindt hij dat niet, want hij heeft toch geen zonen die het bedrijf willen overnemen. Maar hij begríjpt de argumenten van de tegenstanders niet.

“De milieupolitie zit voortdurend achter m'n broek. Ik hoef maar even gier uit te rijden, en de mensen beginnen te klagen. En die mensen zeggen nou dat het zo'n mooi landelijk gebied is, dat iedereen daar met z'n vingers van mot afblijve, dat er geen woningen magge komme. Ik begrijp dat niet.”

Voor z'n laatste verzuchting gebruikt boer Brouwer alias de Bob de Rooij van de Veluwe een zwaar Edese tongval: “Dat wou ik effe kwiet.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden