Ecotoerisme in Venezuela: 'erger dan massatoerisme'

“Op de Isla Margarita pleegt het massatoerisme een aanslag op de natuur. Zeker. Maar de overbelasting voor het milieu is daar binnen een beperkt gebied en de hoteleigenaren zorgen overigens dat het afval opgeruimd wordt.

MARIANO SLUTZKY

Dat doen ze heus niet uit milieubewustzijn maar uit eigenbelang: Europese en Amerikaanse toeristen komen niet meer terug als overal rotzooi zwerft. Bij het ecotoerisme is de schade echter groter: ecotoeristen gaan vaak onvoorbereid naar afgelegen plekken en laten tijdens de jungletochten veel afval achter. In de vakanties trekken leden van onze organisatie erop uit om de achtergebleven rotzooi op te ruimen en afvaltassen en afbreekbare zeep aan ecotoeristen uit te delen.''

David Morales van de Venezolaanse milieuorganisatie Menssana is ontgoocheld over de ecootoeristen die Venezuela bezoeken: ze zijn slecht voorbereid, en hun milieubewustzijn is vaak ver beneden peil. Zijn organisatie vreest dat het ongebreidelde toerisme de natuur in Venezuela zal schaden.

Op het Isla Margarita - een Venezolaanse versie van Benidorm - landen dagelijks volgepakte goedkope charters van '10-dagen-toeristen'. Voor degenen die het massatoerisme van dit eiland niet wensen biedt het vasteland uitgebreide mogelijkheden.

Venezuela heeft zeer diverse klimaten en landschappen en rijk aan ongerepte natuur. In het noordwesten zijn er prachtige moerassen terwijl in het Andes-gebergte - in de provincie Merida, in het midden van het land - permanent sneeuw ligt waar men kan skiën. Dit gebied leent zich ook voor bergwandelingen of voor het op mountainbikes bezoeken van de schilderachtige dorpjes. In de tegenpool, het Amazone-gebied, kan men jungle-tochten maken. In het noordoosten zijn kilometerslange witte stranden die nog nauwelijks worden bezocht. In het gebied Gran Sabana bevindt zich de hoogste waterval van de wereld. In de provincie Tepuy worden survival-tochten gehouden.

PLASTIC BEKERTJES

Volgens Morales weten toeristen vaak niet om te gaan met deze overweldigende natuur. “Door de drang om dieper de jungle in te trekken komen ecotoeristen in moeilijker bereikbare plekken. Daar zijn geen voorzieningen om bijvoorbeeld het afval in te zamelen noch te verwerken. Met name Indianenstammen die door dit soort toeristen bezocht worden ondervinden nadelige gevolgen. Wat moeten ze met de achtergelaten plastic bekertjes, plastic tassen en cassettebandjes?”

Het World Rainforest Movement maakt zich daar eveneens zorgen over. Medewerkers Marcus Colchester en Fiona Watson deden onderzoek naar de gevolgen van ecotoerisme en constateerden een ernstige aantasting van de leefomgeving van Indianen. De onderzoekers laken vooral het bouwen van hotels en van toeristische attracties in Indianenreservaten; vaak gebeurt dit met medeweten en steun van de Venezolaanse overheid. “Met name de Indianenstammen Yanomami's, de Ye'kuana's en de Pioroa's, die in het Venezolaanse Amazone-gebied leven, ondervinden veel last van ongebreideld toerisme. De 'safari's' waarbij de toeristen langs Indianendorpen gebracht worden, ervaren de bewoners als vernederend. Ze zijn toch geen apen in een dierentuin? Daarnaast worden voor de Indianen heilige gronden verbrand en herbouwd om er ruimte te maken voor hotels en restaurants. Het is overigens verboden om te bouwen in de Indianenreservaten. Bovendien schrijven de Wet op Toerisme en enkele presidentiële decreten voor dat indianen geraadpleegd dienen te worden bij bouwplannen vlakbij hun woonomgeving.”

HANGMAT

De bewoners van een paar eilanden gelegen in het nationale park Los Roques hebben echter geprofiteerd van het toerisme. Twee jaar geleden begonnen de plaatselijke vissers de bezoekers - merendeels westerse rugzaktoeristen en jongeren uit de hoofdstad Caracas - rond te leiden. Intussen is dit de belangrijkste bron van inkomsten van de gezinnen geworden. De vissersboten hebben er zelfs een verfbeurt gehad.

In het prachtige Los Roques en de omgeving is echter geen hotel of slaapgelegenheid. Als de bezoeker, na een lange wandeling langs de kilometerslange witte stranden moe en dorstig is, staat er hooguit een hamaca (hangmat) onder in boomgaard tot zijn beschikking. “Maar niemand maakt er gebruik van”, vertelt Jose Ignacio de la Torre, een visser die thans leeft van het rondleiden van toeristen. De la Torre en andere boeren en vissers uit de omgeving zijn terughoudend, eigenlijk raden ze een tukje in de hangmat sterk af omdat de kans groot is dat de toerist ondertussen van al zijn bezittingen beroofd wordt.

NO GO AREAS

Dat is symbolisch voor het toerisme in Venezuela: groot in potentiële toeristische mogelijkheden maar zeer beperkt in de praktijk. De onveiligheid is groot, zowel in de steden als op het platteland. Medewerkers van het Bureau voor Toerisme in Caracas raden bezoekers ten zeerste af in bepaalde wijken te komen. Caracas heeft talloze no go aereas met gangs waar ook de politie zich niet durft te vertonen. Overigens staat de Venezolaanse politie bekend om haar corruptie: de paspoortcontrole op straat en langs de weg is niets meer dan een manier om westerse toeristen dollars te ontfutselen.

SLECHTE SERVICE

De belangrijkste drempel voor het toerisme in Venezuela is het gebrek aan geschoold personeel: alom heerst minachting voor de klant. Of het een horeca-bedrijf, een overheidsinstelling of een winkel is: de behandeling is erbarmelijk. “In Venezuela wordt een hond beter behandeld dan een gast” is een vaak gehoorde uitdrukking. De toerist kan er bij aankomst op het vliegveld meteen kennis mee maken: douaniers onderwerpen reizigers aan openbare verhoren terwijl collega's stoïcijns voor zich uitstaren of een siësta bij de douanebalie houden. Dit vliegveld staat overigens bekend om de grote kans dat de koffers van de passagiers door het vliegveldpersoneel bij gebrek aan controle ontvreemd worden.

Morales: “Slechte behandeling in winkels, restaurants, bedrijven en overheidsinstanties is 'ingeburgerd'. Er heerst geen verantwoordelijkheidsbesef. De afdelingshoofden zijn incompetent en veronachtzamen dit onderwerp. Het beste is je er niets van aan te trekken; wij zijn er intussen aan gewend. Maar als je er niet tegen kan, is dit land niet geschikt als vakantieland.”

Dat is dan ook de reden dat de belangrijkste Nederlandse eco-reisbureaus Venezuela niet of niet meer in hun programma hebben staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden