Economische groei eet onze toekomst op

We moeten ophouden ons in financiële en ecologische schulden te steken voor economische groei. Want groei is niet beter

We hebben geen toekomst meer, schrijft Coen Constandse (Letter en Geest, 1 oktober). Het is me uit het hart gegrepen, met uitzondering van een bijzin: 'zelfs als we de ecologische crisis nog buiten beschouwing laten'. Juist doordat hij ecologische schuldencrisis een lagere prioriteit geeft dan de financiële, schiet de oplossing van Constandse - eerst het probleem van vandaag oplossen en dan wachten tot het tij keert - tekort.

De ecologische crisis staat centraal in de ontsporing van de optimistische consumptie-en groei-economie. Daar staat zij al sinds we de groei na de Tweede Wereldoorlog in gang hebben gezet en zij staat daar nog steeds nu de financiële gevolgen in volle breedte voelbaar worden. De groei-economie draait om de belofte dat elke nieuwe generatie het beter krijgt dan de voorgaande. Meer van hetzelfde, steeds meer! Die belofte is echter alleen waar te maken als dat 'meer' ergens vandaan komt. Voor groei is immers voeding nodig.

De huidige economie kent twee voedingsbronnen: de geldpers van de banken en (eindige) natuurlijke grondstoffen in de aarde. De geldpers produceert vooral schuld, schuld van mensen, bedrijven en staten aan banken; het gebruik van grondstoffen gaat ten koste van de voorraad en holt ons ecologisch kapitaal uit.

'Schuld' is daarmee het kernwoord van de groei-economie. Om de groeibelofte waar te maken, steken we ons in de financiële en ecologische schulden. Lange tijd leek de milieuschuld op te lossen met verhoging van de financiële schuld - een beetje meer investeren in milieu en subsidie voor verhoging van de efficiëntie hielden het beeld van een ecologische ontsporing buiten beeld. 'We nemen de milieuschuld toch serieus', luidde de verdediging. Dat is al lang niet meer voldoende. Half september verbruikten we de hoeveelheid grondstoffen die de aarde in een jaar kan produceren. Zo neemt de milieuschuld toe.

De realiteit is nog veel perverser. We steken ons in de huidige economie namelijk vooral in de financiële schulden om de ecologische schuld versneld te verhogen. Dat is prachtig zichtbaar in het artikel 'Met subsidie richting ondergang' over de visserijsector (Trouw, 3 oktober). De sector vist met overheidssteun (EU en nationale staten) zijn eigen visgronden leeg. Beter is onze verslaving aan groei en de desastreuze effecten daarvan niet te illustreren.

We eten letterlijk onze toekomst op. Dat is de ecologische en economische werkelijkheid, de financiële en de ecologische schuld gaan hand in hand. Niet alleen in de visserij, ook in de landbouw steken we overheidsgeld in de uitputting van de watervoorraden. In de energiesector geven we meer overheidsgeld uit aan vervuilende fossiele centrales dan aan schone duurzame energie. Vervuilend transport kan rekenen op een fiscale stimulans. Dit alles ter meerdere eer en glorie van de groei.

Zoals Constandse terecht opmerkt hebben de gangbare politieke en economische maatregelen geen effect meer. "Want we zijn de greep op de werkelijkheid kwijt."

Onder het motto 'snoeien om te groeien' probeert premier Rutte wanhopig en vergeefs die greep terug te krijgen. Wat hij niet beseft, is dat hij in de verkeerde werkelijkheid leeft, een imaginaire werkelijkheid van schuldeloze groei.

Rutte probeert slechts de schulden te verschuiven van de overheid naar de individuele burger. Intussen is duurzaamheid afwezig in zijn beleid, waarmee hij de facto de toekomst heeft afgeschaft. Pas als we dat onder ogen zien en het (politieke) lef hebben om een op ecologisch evenwicht gebaseerde groeiloze en schuldloze economie tegemoet te treden, is een (duurzame) toekomst mogelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden