'Echte Weerter vlaaien !'

Het zal een schok zijn voor de echte chauvinisten in Weert, maar hun culinaire specialiteit de 'echte Weerter vlaai' bestaat niet. Dat wil zeggen: de vlaatjes bestaan wel, maar ze zijn niet typisch Weerts.

MATHEU BEMELMANS

Het toch al sterke vermoeden dat de vlaaien in Weert precies hetzelfde smaken als de vlaaien in Posterholt, Thorn, Beek, Gronsveld of Vaals wordt bevestigd door Netty Engels uit Schinnen en zij kan het weten. Zij is immers de auteur van het Limburgs Vlaaienboek.

De mythe dat Limburgse vlaaien oorspronkelijk een Weertse uitvinding zijn, wordt door iedereen in Weert graag geloofd en in stand gehouden. Onlangs nog beweerde een chef-kok uit Weert in een interview met Vrij Nederland met grote stelligheid dat er helemaal geen Limburgse vlaaien bestaan. “Westerlingen spreken wel van Limburgse vlaai, maar de vlaai komt oorspronkelijk uit Weert”, vertelde hij trots. Helaas voor de man, komt zijn stadje toch minder eer toe.

Het misverstand dat Weerter vlaaien authentieker zouden zijn dan andere vlaaien stamt uit het begin van deze eeuw. In de stationsrestauratie in Weert werkte ene Maria Hubertina Hendrix, die door iedereen 'Antje van de Statie' werd genoemd. Tussen 1897 en 1926 verkocht zij op het perron aan de reizigers kleine handzame vlaatjes, die makkelijk in de trein meegenomen konden worden. Volgens de overlevering bracht zij de lekkernij aan de man door langs de treinen op een neer te lopen onder het uitroepen van de kreet 'Echte Weerter vlaaien!'.

De vele reizigers die via de drukke spoorlijn van Antwerpen naar Roermond en later van Maastricht naar Eindhoven het station van Weert passeerden, wisten dus niet beter dan dat Weert en vlaaien onafscheidelijk met elkaar verbonden waren. De legende dat Limburgse vlaaien oorspronkelijk uit Weert komen berust dus op niets meer dan een ordinaire verkooptechniek.

Dat neemt niet weg dat Antje tot de verbeelding sprak. In een oud kranteknipsel wordt de loftrompet over haar gestoken. “Van 's morgens vroeg tot 's avonds elf uur als de laatste trein binnen was, was Antje bedrijvig bezig op het station. Zij betekende voor eenieder die de lange reis van Amsterdam naar Maastricht moest maken een ogenblik vreugde in uren vol eentonigheid.

En dat was niet enkel om de heerlijk geurende Weerter vlaatjes zelf, die bij het reizend publiek zo'n grote bekendheid kregen, maar ook om de wijze waarop Antje met haar vlaatjes langs de rand van het perron lopende deze op een keurig papieren servetje wist aan te bieden. Zij was steeds de goedlachse verkoopster, die een gezonde humor aan grote mensenkennis paarde.''

Volgens het artikel was Antje ook de enige verkoopster op een Nederlans perron, die reizigers krediet gaf als ze niet konden betalen, “omdat zij wel wist dat haar terug te betalen voor iedere klant een erezaak was”. Kom daar nu eens om bij de NS.

LOFREDES

Dat 'Antje van de Statie' tot de verbeelding sprak, blijkt ook wel uit de vele gedichten die reizigers over haar hebben gemaakt. In de stationsrestauratie in Weert hingen tot 1964 twee houten panelen, waarop lofredes op Antje waren geschilderd. En het blad Kanton Weert publiceerde in 1925 een gedicht van Henri T Sas over Antje:

Aan Antje

Zeg Antje Op 't randje Van 't Weerter perron Als 'k jou langs den trein daar zie schuiven.

In je propere bloes, Met je lollige smoes. Ja, dan moet ik mezelf wel fuiven. Op vlaatjes van kersen, Van pruimen of rijst, Van goud-glanzend' abrikozen. Jij reikt die zo kwiek Aan 't reizend publiek En je krijgt er geen tijd om te blozen.

Zeg Antje Op 't randje Van 't Weerter perron M'n maag die begint jou te kennen Hij wil niet voorbij Zonder vla-lekkernij, Hij is aan jouw babbel gaan wennen. Je legt dat zoo netjes Op chique servetjes, je geeft er nog wel es crediet. En is er de trein in Roermond of Maastricht Dan valt er 't servetje nog in 't gezicht, Dan wensch je nog: “BON APPETIT”.

Tot zover de nostalgie, even terug naar de wetenschap. Uit het Limburgs Vlaaienboek dat Netty Engels in 1989 schreef, blijkt dat de geschiedenis van de vlaaien terug gaat tot de middeleeuwen. Ook het gebied waar vlaaien bekend zijn, is veel groter dan alleen Limburg. “In het hele Maas- en Rijnland, tot Noord-Frankrijk toe zijn vlaaien of voorlopers daarvan bekend. Ook kleine vlaatjes zijn in het hele gebied bekend, dus dat is ook niets typisch Weerts.”

Weert zal zich er dus bij moeten neerleggen dat de oorsprong van de vlaai nooit meer te achterhalen is. Misschien was het wel Weert, maar Engels is er sceptisch over. “Er is geen enkele aanwijzing te vinden die erop duidt dat in Weert eerder vlaaien werden gegeten dan elders in Limburg.”

Ondanks alles zijn de Weertenaren nog steeds apetrots op Antje van de Statie, die 'hun' vlaaien wereldberoemd maakte. In 1986 werd - vijftig jaar na haar dood - bij het station zelfs een standbeeld voor haar opgericht en dat is wel alleen in Weert te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden