Echt. Ik ga nog maar één ding tegelijk doen

Beeld gemma pauwels

Eens in de zoveel tijd sporen we u met ‘Doe Iets’ aan eindelijk eens die sluimerende wensen aan te spreken, die zangles te nemen, die cursus metselen te gaan doen. Deze week leert u figurerenukelele spelen en singletasken.

Waarom is het toch zo moeilijk om één ding tegelijk te doen? Karin Sitalsing is het zat om steeds afgeleid te worden en eindeloos verstrooid te zijn. Weg die telefoon en volle e-mailbox. Aan de bak én focus!

Jaren geleden maakte ik een nogal onfortuinlijke smak. Met zwaar hoofdletsel lag ik een week in het ziekenhuis, zes weken absolute rust volgden. Ik deed braaf wat de dokter zei, want ik was als de dood voor chronische hoofdpijn.

Het kwam allemaal goed, maar eerlijk is eerlijk: die zes weken hadden ook iets heel fijns waar ik geregeld met een zekere weemoed aan terugdenk.

Tot aan het ongeluk was mijn hoofd een computer waarop standaard dertig tabbladen tegelijk open stonden. Nu was het kapot en kon het maar één ding tegelijk. En dus lag ik ineens in de tuin, urenlang te luisteren naar luid zoemende hommels. Die ene keer dat ik in een vlaag van zelfoverschatting naar de winkel slenterde, werd ik knettergek van het straatlawaai en wist ik niet hoe snel ik weer naar mijn tuintje moest vluchten, naar mijn hommels, naar mijn zon en mijn zen.

Jaren later is mijn hoofd toch weer die computer met al die tabbladen. Het leven gaat met me aan de haal, en het is zo leuk en verslavend, dus ik láát me ook gewillig meevoeren door grootse en meeslepende avonturen.

Natuurlijke staat

Zoals een computer vastloopt als er te veel open staat, doet mijn hoofd dat ook. De laatste tijd ben ik weer verstrooider dan ooit. Iemand stelt zich voor, een seconde later ben ik zijn naam alweer kwijt. Ik loop ‘gympies, gympies’ prevelend de trap op in de hoop dat ik even later ook echt beneden kom met mijn gympies aan. Ik sla mijn agenda open om iets op te schrijven, maar ben vergeten wát ook alweer. Ik zet koffie, loop even naar boven om de theedoek in de was te gooien en kom uren later weer beneden, omdat ik onderweg nog wat mails beantwoordde, direct maar even die leuke bikini online kocht, mijn moeder belde en onderweg naar beneden de trap veegde. Als ik de keuken in wandel, staat de koffie me ijskoud en verwijtend aan te kijken.

“Waarom probeer je niet gewoon één ding tegelijk te doen?”, opperde mijn geliefde toen ik voor de zoveelste keer de wanhoop nabij was - na een poging een vriendin te appen terwijl de soep stond te pruttelen, waarna die overkookte, en ik ook. Huilend riep ik: “Zie je wel, het komt nooit goed.” Maar na zijn voorstel, dacht ik: hoe moeilijk kan dat zijn?

Ik ging eens letten op hoe vaak ik maar één ding tegelijk deed. Eigenlijk nooit, luidde de keiharde conclusie na een paar dagen. Sterker: ik blijk het gewoon niet te kunnen. Ik schrok me rot, zeker omdat ik eens ergens las dat je hersencapaciteit afneemt als je te veel multitaskt.

Ik snapte er niks van: één ding tegelijk doen is toch, zeg maar, onze natuurlijke staat, hoe bestaat het dan dat ik het niet (meer) kan? Of, erger: waarom zóek ik zo dwangmatig naar iets anders om erbij te doen, als een junk?

Verslaafd

Omdat ik een junk bén, zegt Jos de Mul, hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit. Hij onderzocht de relatie tussen multitasking en concentratiestoornissen. Niet zozeer de multitasktaak zélf is verslavend, maar de kick die je krijgt van een nieuwe prikkel. “Het gaat om de onderbreking”, zegt de hoogleraar, om dat we iets nieuws willen. “De snelle bevrediging.”

Niet dat het alleen door de opkomst van smartphone en tablet komt hoor, maar het helpt niet, nooit eerder waren er zo veel prikkels en zo veel media om tegelijkertijd mee bezig te zijn. We hebben het, zegt De Mul, afgeleerd om ons lang op één ding te focussen. Vooral impulsieve, sensatiebeluste mensen die zich snel vervelen zijn er gevoelig voor, zegt de hoogleraar. En juist die mensen, die het het vaakst doen, zijn er het slechtst in.

Au. Betrapt.

Is er nog hoop?

Kan het een verklaring zijn voor mijn verstrooidheid? Zeker, zegt De Mul. “Multitasken mag dan productief lijken - het tegendeel is waar. Wie constant schakelt tussen twee taken, moet er steeds weer opnieuw inkomen en dat kost tijd. Het is dus juist heel inefficiënt. Je kunt echt beter eerst het ene afronden voor je aan het andere begint. Multitasken is bovendien enorm stressverhogend, omdat het lang duurt voordat je ook maar één enkele taak af hebt. Dat kan op termijn leiden tot oververmoeidheid en burn-outs.”

Multitasken kán dus gewoon niet. Nee, ook vrouwen niet. En toch doen we het, of althans: proberen we het. De technologische vooruitgang en informatie-overload maakt dat we sterker in onze schoenen moeten staan, zegt De Mul, aan alle kanten proberen steeds meer prikkels ons te verleiden. “Neem een e-reader waarop je boeken kunt lezen, maar ook je mail kunt checken. Het is heel moeilijk om dat níet te doen, als die optie er is.”

Dit betekent gelukkig niet dat de radio voortaan uit moet tijdens het autorijden. “Sommige dingen kunnen wél samen, maar dat gaat dan om taken die je uitvoert op verschillende aandachtsniveaus en met verschillende zintuigen. Muziek luisteren en afwassen kan, maar twee gesprekken tegelijk volgen niet.”

Is er nog wel hoop voor sensatiebeluste, snel verveelde impulsieve junkies zoals ik? Ja hoor, zegt de hoogleraar. Al zijn zulke karaktertrekken niet of amper te veranderen - hoe je met al die prikkels omgaat is deels te leren. En er zijn hulpmiddelen. “Zo’n kinderslot op sociale media wat jij hebt, bijvoorbeeld. Of ga eens de deur uit zonder telefoon. Maak een wandeling. Lees een boek.” Unplug, kortom. En, dooddoener: dwing jezelf ertoe, leren vergt discipline.

Stappenplan: hoe unplug je jezelf?

Met tips uit het boek ‘Singletasken’ van Devora Zack zet ik mijn beste beentje maar eens voor. Het klinkt allemaal logisch, maar werkt het ook?

Stap 1: Negeer belletjes en e-mail

Laat de telefoon eens rinkelen als je ziet dat het niet dringend is. Probeer niet direct elk mailtje te beantwoorden, maar plan een vaste periode in waarin je alle e-mails bekijkt en verwerkt. En niet alles hoeft überhaupt beantwoord.

Hoe werkt het? Ik negeer meer. Dat doet even pijn, maar al snel ontdek ik dat de wereld gewoon doordraait, dat veel dingen zichzelf oplossen - ook zonder mij.

Stap 2: Zet al die telefoonfuncties uit

Ontvlecht alle mobieletelefoonfuncties. Tingeltjes en tangeltjes: weg ermee. Zo word je niet steeds afgeleid. Koop een stopwatch en schaf een wekker aan.

Hoe werkt het?

Ik heb door mijn horloge weer een reden minder om mijn iPhone uit mijn tas te hengelen. Ik merk na enkele weken dat ik meer tijd overhoud.

Stap 3: Zorg voor focus

Installeer de app ‘BeFocused’ op de telefoon. Na 25 minuten gaat een alarmpje af voor vijf minuten rust en dan begint de cyclus weeropnieuw - volgens onderzoekers de perfecte verhouding tussen concentratie en pauze.

Hoe werkt het? Even pauze nemen is geen luxe, maar pure noodzaak. Ik neem nu af en toe rust, en merk dat mijn hoofd het beter doet. Maar de verleiding tot doordenderen blijft.

Stap 4: Stop met vluchten

Laat je niet verleiden tot vluchten naar sociale media, e-mails checken of beeldschermstaren. Zet bij het bellen je beeldscherm uit en leg bij live gesprekken de telefoon weg.

Hoe werkt het? 

Als ik aan het tikken ben, valt me op hoe vaak ik wil vluchten. Soms geef ik eraan toe en voel me dan een beetje schuldig. Wát een eye-opener. Als ik aan de telefoon zit (zonder actief beeldscherm) lijkt het alsof ik mijn gesprekspartner beter versta en als ik met mijn geliefde praat - zonder telefoon in de buurt - onthoud ik zelfs wat hij zegt.

Stap 5: Blijf bij je taak

Als je ergens aan begint, maak het dan af. Doe niet stiekem toch iets tussendoor. Thee zetten is thee zetten, de was ophangen is de was ophangen.

Hoe werkt het? Als ik thee zet betrap ik mezelf erop, dat ik wil weglopen om toch even dit-en-dat te doen terwijl de thee trekt? Speel ik nu vals? Moet ik echt wachten op het kleuren van de thee? Ik schrik van het ongeduld dat ik daarbij voel.

Enkele weken later...

Het toppunt van zen zal ik nooit worden, maar ik heb wel meer focus en weet vaker waar een gesprek over ging. Ik merk dat ik meer tijd overhoud; soms ben ik om vier uur ’s middags al door mijn to-do-list heen. En dan jakker ik niet door, maar neem vaker een ontspanningsmoment. Ik probeer dan van sociale media weg te blijven en ben zelfs een keer overdag naar de film geweest: de ultieme plek waar je wordt gedwongen één ding tegelijk te doen. Ik neem me voor dit vaker te doen, zo in mijn uppie.

Om een paar dagen later weer keihard terug te vallen. Met een artikel op mijn beeldscherm, bel ik met mijn chef om dat door te nemen en blader tegelijk jachtig door een dossier op zoek naar aanvullende informatie. Af en toe neem ik een hap van de dampende tosti die voor me ligt. Leren is moeilijk voor wie hardleers is. Maar ik ben niet voor één gat te vangen. Morgen begin ik er weer mee, écht.

Boeken over meer focus

• ‘Singletasken’
Zack (uitg. Anderz)
€ 17,50

• ‘Gettings Things Done’
David Allen
(A.W. Bruna Uitgevers)
€ 24,95

• ‘Diep werk’ Cal Newport
(Uitg. Business Contact)
€ 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden