ECB krijgt haar 'big bazooka'

Duits Constitutioneel Hof maakt onbeperkte steun aan arme EU-landen mogelijk

GIJS MOES

De schrik van Karlsruhe heeft dan toch niet toegeslagen. Het Duitse Constitutionele Hof stemde gisteren in met het noodfonds voor de euro ESM en met een extra verdrag voor begrotingsdiscipline. De rechters stelden wel extra voorwaarden, voordat de Duitse president de verdragen kan ratificeren.

Na deze uitspraak ligt een EHBO-kit klaar voor eurolanden in nood. Een week geleden maakte de Europese Centrale Bank bekend dat zij klaarstaat om onbeperkt staatsleningen van zwakke eurolanden op te kopen. Dat gaf de financiële markten al veel zekerheid, want de ECB kan iedere speculatie tegen die landen, zoals Italië of Spanje, tenietdoen.

"In minder dan een week heeft de eurozone eindelijk zijn langverwachte indrukwekkende bazooka gekregen", zei econoom Carsten Brzeski van ING tegen persbureau Associated Press. Die 'big bazooka' is de afgelopen jaren vaak genoemd als het wondermiddel tegen de crisis, in plaats van kleine stapjes en halve maatregelen. De beurskoersen stegen na de uitspraak, de euro werd meer waard en de rentes op Italiaanse en Spaanse staatsleningen daalden licht.

Het nieuwe permanente noodfonds, dat 500 miljard euro moet kunnen uitlenen, is een essentieel onderdeel van de aanpak van de crisis. Zonder dit fonds is er geen kans om Italië en Spanje steun te bieden, als dat nodig is. Het tijdelijke noodfonds EFSF, dat volgend jaar ophoudt te bestaan, bevat nog amper 150 miljard euro.

Tegenstanders van het ESM hadden de zaak bij het Duitse hof aangespannen omdat zij menen dat Duitsland zijn nationale begrotingsrecht kwijtraakt. De Duitse regering staat voor maximaal 190 miljard euro in het ESM garant. Het hof verwierp de bezwaren, maar stelde wel enkele voorwaarden: een verdere verhoging van de Duitse aansprakelijkheid moet eerst worden voorgelegd aan de Bondsdag. Bovendien moet de Bondsdag alle benodigde informatie kunnen krijgen, ondanks de geheimhouding waartoe medewerkers van het ESM verplicht zijn.

De opluchting over de uitspraak was in Europese en Duitse politieke kringen groot. Afwijzing van het ESM zou een zeer zware klap zijn geweest, voor de eurozone en voor de positie van bondskanselier Angela Merkel. "Dit is een goede dag voor Duitsland en een goede dag voor Europa", aldus Merkel. Minister Guido Westerwelle (buitenlandse zaken) sprak van "een slimme beslissing in de pro-Europese geest van onze grondwet".

Maar aan de oorzaken van deze crisis kunnen ook de ECB en het ESM weinig doen. ECB-president Mario Draghi riep vorige week de regeringen van de eurolanden nog op hun verantwoordelijkheid te nemen: ze moeten hun begrotingen op orde brengen, maar ook werk maken van echte economische eenheid in de eurozone.

Voor echte eenheid in het economisch beleid zijn politieke veranderingen nodig, die onvermijdelijk inhouden dat de nationale lidstaten bevoegdheden afstaan aan Brussel. Een werkgroep onder leiding van president Van Rompuy van de Europese Raad doet daartoe voorstellen, op een EU-top eind oktober.

Helemaal veilig is het ESM nog niet, want na deze tussentijdse uitspraak moet het Duitse hof nog een definitief oordeel vellen. Het is echter zeer onwaarschijnlijk dat dat afwijkt. De Duitse president Joachim Gauck hoopt het ESM-verdrag binnenkort te ratificeren. Voorzitter Juncker van de eurogroep liet gisteren al weten dat hij op 8 oktober de bestuurders van het nieuwe fonds voor het eerst bijeen wil roepen.

Een complicatie kan nog de vorm zijn waarin de voorwaarden worden vastgelegd. Volgens sommige deskundigen moet dat een aanvullend verdrag zijn, dat geratificeerd moet worden door alle zeventien eurolanden. Dat zou voor aanzienlijke vertraging kunnen zorgen. Maar wellicht zijn de voorwaarden ook vast te leggen in meer vrijblijvende inleiding bij het verdrag.

De uitspraak lijkt op die van een jaar geleden, toen het hof bezwaren tegen de tweede reddingsoperatie voor Griekenland verwierp. Ook daarbij werden extra bevoegdheden voor de Bondsdag geëist. Die hebben - tot nog toe - niet tot vertraging van besluiten over noodsteun geleid.

'Op naar een federatie'
Europa moet een 'federatie van nationale staten' worden. Dat zei voorzitter Barroso van de Europese Commissie gisteren in zijn jaarlijkse toespraak tot het Europees Parlement in Straatsburg. Als hiervoor een verdragswijziging nodig is, dan moet dat maar, vindt Barroso.

"Europa heeft een nieuwe richting nodig, een nieuwe manier van denken", zei de commissievoorzitter, die verder wil gaan met de Europese integratie. De problemen van Europa kunnen volgens hem niet met nationale oplossingen aangepakt worden. Deze herfst nog komen er voorstellen voor een versterkte economische en monetaire unie, beloofde hij.

Een eerste stap is het opzetten van een toezichthouder op alle banken in de eurozone, zo kondigde Barroso aan. Die moet voorkomen dat de belastingbetalers in de toekomst weer opdraaien voor in problemen geraakte banken. Alle 6000 banken moeten daarom onder toezicht komen te staan van de Europese Centrale Bank in Straatsburg.

Met het Europees toezicht wordt voorkomen dat nationale belangen de doorslag geven bij beslissingen over banken in nood. De ECB blijft voor de controle op met name de kleinere banken wel vertrouwen op de deskundigheid van de nationale toezichthouders, zoals De Nederlandsche Bank.

Duitsland heeft al sceptisch gereageerd. De ECB kan niet op alle banken toezicht houden, zegt bondskanselier Merkel. Duitsland vreest voor de positie van de vele kleine Landesbanken en Sparkassen.

Volgens Barroso kijkt Europa niet alleen aan tegen een financiële en economische, maar ook tegen een politieke crisis. De groene leider in het europarlement, Daniel Cohn-Bendit, herinnerde hem eraan dat er ook nog een ecologische crisis is.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden