ECB-baas Draghi maakt - bijna - een einde aan gigantisch opkoopprogramma

ECB-president Mario Draghi in Riga. Beeld AFP

De Europese Centrale Bank stopt met het massaal opkopen van leningen. Daarmee is het 'extreemste monetaire experiment ooit' nog niet helemaal voorbij.

De kogel is door de kerk. Sinds 2015 heeft de Europese Centrale Bank (ECB) voor ruim 2400 miljard euro aan leningen van staten en bedrijven opgekocht. Vanaf eind december stopt de bank daarmee. Wel is de ECB van plan om ook na 2018 nog leningen op te kopen. Dat gebeurt dan alleen uit de opbrengst van aflopende leningen.

Met dat besluit, gisteren genomen door de ECB en toegelicht door haar voorzitter Mario Draghi, komt er bijna een einde aan wat macro-econoom Mathijs Bouman bestempelde als 'het extreemste monetaire experiment ooit'. 

Dat experiment begint in 2015 als de rente laag is en de Europese economie aansukkelt. De ECB vreest deflatie, een situatie waarin prijzen dalen en mensen en bedrijven uitgaven uitstellen in de hoop dat de prijzen verder dalen. Dat doemscenario wil de ECB voorkomen.

Gereedschapskist

Normaal gesproken zou de ECB dat doen door de rente te verlagen. Maar die is al laag. Dus valt de keus op het opkopen van leningen van staten en bedrijven. Door die leningen over te nemen van banken krijgen die banken ruimte om extra geld uit te lenen. Bijkomend voordeel: de rente blijft laag. 

De ECB is niet de eerste die dat wapen uit de kast trekt. Jaren eerder heeft het Amerikaanse stelsel van centrale banken (de Fed) hetzelfde gedaan, in een poging de economie uit de crisis te trekken.

Op het hoogtepunt van het programma koopt de ECB maandelijks voor 80 miljard euro aan leningen op. In april 2017 wordt dat 60 miljard, begin 2018 30 miljard. De verwachting was dat de ECB eind september zou stoppen, maar de bank gaat na september nog drie maanden door met 15 miljard per maand. Ook daarna kan de bank nog leningen kopen. "Het opkopen is een vast werktuig in onze gereedschapskist geworden", zei Draghi gisteren. Of en hoe vaak hij dat werktuig na 2018 uit de kist wil halen, is onduidelijk.

Voorspoed

Dat de ECB nog doorkoopt, lijkt vreemd. De crisis is voorbij, het gaat Europa economisch voor de wind, de werkloosheid is laag en de lonen stijgen. Daar staat tegenover, zei Draghi, dat het groeitempo afvlakt en er handelsoorlogen dreigen. Bovendien is de inflatie nog niet op het niveau dat de ECB wenst: 2 procent. Wel is er, memoreerde Draghi, geen kans meer op deflatie.

Het gigantische opkoopprogramma was - en is - omstreden. De top van De Nederlandsche Bank was - en is - er sceptisch over, de top van de Duitse centrale bank ook. Volgens Draghi heeft het programma veel bijgedragen aan de huidige economische voorspoed in Europa. 

Anderen betwijfelen dat: zij zien dit opkopen als een paardemiddel, vergelijkbaar met het bijdrukken van geld, dat vooral aandelenbeleggers bevoordeelt (omdat sparen en beleggen in leningen weinig opbrengen, kiezen beleggers voor aandelen) en leidt tot risicovol gedrag van landen, bedrijven en investeerders, omdat lenen zo goedkoop is.

De rente blijft voorlopig laag

De rente was erg laag, is erg laag en blijft voorlopig erg laag. Mario Draghi, voorzitter van de Europese Centrale Bank, tornt voorlopig niet aan de rentetarieven. Banken die bij de ECB geld willen lenen, betalen daarover geen rente. Banken die geld bij de ECB stallen, leggen daar 0,4 procent op toe. De ECB verwacht dat tot de zomer van 2019 de rentes zo laag blijven als dat nodig is. 

Dat is goed nieuws voor huiseigenaren - de hypotheekrente zal waarschijnlijk ook laag blijven - maar slecht nieuws voor pensioenfondsen die gebaat zijn bij hogere rentes. De laatste kunnen zich troosten met de wetenschap dat de Amerikaanse centrale banken, de Fed, de rente eergisteren wel verhoogde en dat er in 2018 nog twee en in 2019 nog drie (kleine) verhogingen zullen volgen.

Lees ook: Fed zit met biljoenen aan obligaties in de maag

Zo langzamerhand moet de Amerikaanse centrale bank af van de obligaties die ze opkocht tijdens de kredietcrisis. Maar afbouw van de steunoperatie is niet zonder risico's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden