EBRD raakte miljoenen kwijt door fraude

Beeld Trouw

De Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD), waarvan ook de Nederlandse Staat voor 2,51 procent aandeelhouder is, verloor miljoenen bij een investering in het Russische mijnbouwbedrijf Imperial Mining. 

Een van de directeuren van dat bedrijf, Alexander Glukhovskoy, is een crimineel die op dat moment werd gezocht door Interpol. Sinds 2014 is een 28-jarig Russisch fotomodel de grootste aandeelhouder van Imperial Mining. Dit blijkt uit onderzoek van de Noorse krant Aftenposten naar de Paradise Papers.

Het zag er zo mooi uit. Het Russische Imperial Mining zou per jaar zo’n 70 miljoen dollar winst maken op mijnbouwactiviteiten in de bergen van Centraal-Azië, tegen de grens met Mongolië. Het bedrijf had licenties in handen voor de winning van kobalt, een waardevolle grondstof die onder meer in telefoons wordt gebruikt. De Europese ontwikkelingsbank, die na de val van de Berlijnse Muur is opgezet om markteconomieën in Centraal- en Oost-Europa te ontwikkelen, investeerde 21 miljoen dollar.

Maar van die plannen kwam niets terecht, zo blijkt nu. Op de plek waar de mijn zou komen resten nu slechts kapotte machines en afval. En miljoenen dollars zijn uit het bedrijf verdwenen, zonder dat duidelijk is waar naartoe. EBRD, de bank die als doel heeft om corruptie terug te dringen en transparantie te bevorderen, is z’n miljoeneninvestering kwijt.

Crimineel

De ontwikkelingsbank ging in zee met de crimineel Alexander Glukhovskoy, zo blijkt uit de Paradise Papers. Glukhovskoy is een van de eigenaars en bestuurders van Imperial Mining. Russische justitie en politie stellen dat hij begin deze eeuw dankzij chantage, bedreigingen en fraude meer dan negentig Russische bedrijven in handen kreeg. Glukhovskoy zou bodyguards met machinegeweren hebben meegenomen naar bedrijfsvergaderingen. Op het moment dat EBRD besloot om het mijnbouwbedrijf te steunen, stond deze man al jaren op de lijst van Interpol van meest gezochte Russen. Het is onduidelijk of de ontwikkelingsbank hiervan op de hoogte was. De bank gaat niet in op vragen van Aftenposten.

Imperial Mining staat ingeschreven op het eiland Man, maar houdt kantoor in Moskou. Appleby beheerde jarenlang het bedrijf. Uit de stukken van het offshore advocatenkantoor blijkt dat Imperial Mining bijna al z’n financiering van de EBRD kreeg. En de documenten tonen dat er begin 2009 – een paar maanden nadat het geld van de ontwikkelingsbank binnen was – meer dan 15 miljoen dollar uit het bedrijf verdween. Imperial Mining betaalde deze som aan een brievenbusfirma op Cyprus die in handen is van de grootste aandeelhouder van het mijnbouwbedrijf. In ruil voor die miljoenen kreeg het bedrijf alleen een mijnbouwlicentie terug, die naar schatting slechts een fractie van het bedrag waard is.

Volgens de accountants van Imperial Mining stroomde er tussen 2009 en 2011 bovendien meer dan zeven miljoen dollar aan “consultantskosten” uit het bedrijf, zonder dat daar een goede onderbouwing voor is. De accountants signaleren daarnaast dat het bedrijf een schuld heeft aan zijn aandeelhouder, terwijl niet duidelijk is waar die schuld vandaan komt. “Dit kan erop wijzen dat iemand onterecht geld heeft onttrokken aan het bedrijf”, zegt Finn Kinserdal, universitair docent aan de Norwegian School of Economics.

Steekpenningen

Rond de tijd dat de EBRD de investering deed, werkte er een corrupte Russische medewerker bij de bank. Zij werd ontslagen toen in 2010 bleek dat ze steekpenningen vroeg van een Canadees mijnbouwbedrijf. Na vragen van Aftenposten bevestigt de EBRD dat deze medewerker betrokken was bij de financiering van Imperial Mining.

Maar de opmerkelijke rol van EBRD stopte niet nadat deze medewerker is ontslagen. Kort daarna investeerde de bank opnieuw 250.000 dollar. En in 2014 werden alle jaarverslagen goedgekeurd waarin de accountants waarschuwen voor de curieuze verdwijning van miljoenen dollars. De stukken werden behandeld in een 25 minuten durende vergadering waarbij een vertegenwoordiger van EBRD aanwezig is. Er werd geen enkele vraag gesteld.

Op dit moment is het 28-jarige Russische fotomodel Elena Uvarova de grootste aandeelhouder van het mijnbouwbedrijf. “Elena begon haar carrière als model”, schrijft een directeur van Imperial Mining aan Appleby. En ze is nog steeds in de modewereld actief, vult hij aan. Uvarova gaat niet in op de vraag van Aftenposten of ze de crimineel Glukhovskoy kent. Wel staat in haar lijst van Facebookvrienden een man die volgens Russische media de rechterhand van Glukhovskoy is.

Oplichting

“Het lijkt erop dat de investeringen van EBRD verloren zijn gegaan in een gigantische, goed geplande oplichting”, zegt Tina Sørende, hoogleraar recht en economie aan de Noorse School of Economics, nadat ze de documenten heeft bekeken. “Ontwikkelingsbanken investeren met belastinggeld in risicovolle projecten. Je zou verwachten dat zulke banken goede voorzorgsmaatregelen nemen om de risico’s te verminderen”, zegt Sørende.

De ontwikkelingsbank gaat niet in op vragen, maar geeft een algemeen commentaar: “De paar projecten die niet uitpakken zoals bedoeld moeten gezien worden in de context van het enorme succes en de winsten die we boeken. Geen enkele commerciële of ontwikkelingsbank kan 100 procent succes bereiken, maar wij proberen zo dicht mogelijk in de buurt te komen. En daar zijn we grotendeels succesvol in”, zegt een woordvoerder op vragen van Aftenposten.

Rusland heeft de licenties van Imperial Mining inmiddels terug in staatsbezit genomen. De crimineel Glukhovskoy blijft voortvluchtig. De afgelopen jaren voer hij naar verluidt met zijn jacht bij Thailand en op de Middellandse Zee. Hij is voor het laatst gezien in een bar op het Thaise eiland Ko Samui.

Bekijk al onze berichtgeving in het dossier Paradise Papers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden