Ebola lijkt verslagen, tijd om te rouwen

reportage | Nu de epidemie over hoogtepunt is, staat Liberia stil bij het verlies

De oven van het tijdelijke ebola-crematorium is eindelijk stilgelegd. Het vuur brandt niet meer, zoals tijdens de ergste dagen van de ebola-epidemie in Liberia. Zeven ijzeren vaten op het terrein naast de oven zijn stille getuigen van die periode. De vaten zijn tot de nok gevuld met de as van slachtoffers. Op elk vat is een papier geplakt met de datum dat de lichamen zijn gecremeerd. Individuele identificatie zal niet meer mogelijk zijn; de as van vele lichamen is bij elkaar gestort.

Liberia is overtuigd dat ebola bijna verslagen is. Samen met buurlanden Guinee en Sierra Leone werd Liberia het hardst getroffen door de epidemie. Meer dan 3500 mensen overleden in de afgelopen tien maanden. Maar de laatste weken kwamen er nog maar tien nieuwe gevallen bij. De Liberiaanse overheid hoopt dat aan het eind van de maand het aantal nieuwe gevallen voor het eerst op nul komt te staan.

Nu het ergste voorbij is, probeert het land beetje bij beetje het verlies te verwerken. Voor veel nabestaanden is het moeilijk te accepteren dat zij nooit afscheid hebben kunnen nemen van hun familieleden, en hen niet alsnog zelf kunnen begraven.

Begrafenisrituelen zijn een belangrijk onderdeel van de West-Afrikaanse cultuur. De rouwenden raken normaal gesproken de lichamen aan van de dode, bij wijze van een spiritueel vaarwel tot hun geliefden.

Dehmietay Dehmie leidde de vrijwilligers die het crematorium bemanden tijdens de epidemie. Zijn drie zussen moeten onder de eboladoden zijn geweest die onder zijn leiding gecremeerd werden. Maar hij weet niet waar hun as gebleven is. "Ze werden hier gebracht in bodybags; ik kon ze niet herkennen". Vrijwilligers als Dehmie zijn door de lokale gemeenschap verstoten, juist vanwege het gevaarlijke werk dat ze deden.

De regering van president Ellen Johnson Sirleafs besloot in augustus tot groepscrematies, toen de ebola-epidemie op zijn hoogtepunt was. Normale begrafenissen waren te gevaarlijk vanwege het besmettingsgevaar. Hulporganisatie Artsen zonder Grenzen hielp de crematieoven te bouwen, buiten de hoofdstad. In het dorp Boys Town stond nog een oude oven uit de tijd van de burgeroorlog.

Het verbod op gewone begrafenissen zorgde voor een schokgolf in de Liberiaanse samenleving. Sommige families sloten zichzelf nog liever op met een dode, dan het lichaam mee te geven voor een groepscrematie.

De regering zegt dat deze harde breuk met de tradities heeft geholpen de epidemie sneller onder controle te krijgen dan in de buurlanden gebeurde. Sierra Leone en Guinea organiseerden geen groepscrematies.

De meer recente eboladoden krijgen wel weer een begrafenis, op een speciale begraafplaats bij het vliegveld van de hoofdstad Monrovia. Er gelden strenge veiligheidseisen en speciale begraaftechnieken om besmetting te voorkomen.

De as uit de zeven vaten bij het crematorium zal hier ook een plek krijgen, in een speciale ceremonie, zegt de regering.

Artsen zonder Grenzen zegt dat er zoveel doden tegelijk te cremeren waren, dat het niet meer mogelijk was hen individueel te identificeren. "Wij hopen op een waardige ceremonie, hopelijk met een monument met de namen van alle slachtoffers", zegt Yann Libessart van AzG.

Het einde van de epidemie betekent ook dat de 28 dorpelingen die vrijwillig hielpen in het crematorium, weer thuis zijn. Ze vragen om schadevergoeding. "We zijn verstoten uit onze gemeenschap. We sliepen al die tijd in het crematorium", zegt bewoner J.T. Josiah.

Kleinere ebola-missie

De VN-missie die in West-Afrika is om ebola te bestrijden kan binnenkort worden ingekrompen, het meeste werk zit erop. VN-secretaris-generaal Ban Ki Moon zei dat bij een rondreis door de vier West-Afrikaanse landen die het zwaarst getroffen zijn door de epidemie.

Volgens de World Health Organization (WHO) zijn inmiddels ruim 8600 mensen overleden aan ebola, vooral in Liberia, Sierra Leone en Guinea. De secretaris-generaal van de VN omhelsde in Sierra Leone voor de camera's een ebola-verpleegkundige die de ziekte kreeg, genas en daarna terugkeerde om patiënten te helpen. Volgens Ban Ki Moon moeten de ebola-hulpverleners en de genezen patiënten worden geëerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden