Easy's getting harder every day

Radney Foster, 'Labor of Love', Arista/BMG, 74321 229482. Iris DeMent, 'My Life', Warner Music, 9362 45493 2. Op 31 juli verscheen de sampler-cd 'Absolute Country 2' (BMG en MCA) met o.a. Radney Foster, Lee Roy Parnell, Rodney Crowell en The Tractors, ¿ 9,95, 74321 298312. Vanaf 1 september zijn op iedere werkdag van 20.00 tot 21.00 uur op Radio 2 country-programma's van de EO, KRO en NRCV te horen.

Toen de studentikoos bebrilde zanger Radney Foster - afkomstig uit een gedistingeerd Texaans advocatengeslacht - vorig jaar de studio van De Vijf Uur show betrad voor een optreden, stonden de strobalen al klaar op het podium. De produkt-manager van zijn platenmaatschappij, die aanvankelijk de hemel prees voor Fosters kans om zich via prime time tv aan het Nederlandse publiek te presenteren, verschoot van kleur. “Radney is een hele serieuze jongen, dus we wilden snel van die strobalen af.” Hij kan zich er nog over opwinden, maar de producenten van het programma begrepen niet wat het probleem was.

Sommige Nederlandse platenmaatschappijen dromen ervan hun country artiesten, die in de VS voor miljoenen dollars binnen brengen, te verkopen aan de Nederlandse consument die ook voor De Smurfen en André Rieu zwicht. Radio en televisie zouden een grote rol kunnen spelen in de acceptatie van country. Helaas kampen de media met dezelfde vooroordelen als de gemiddelde consument. “Nederlanders klappen meestal dicht wanneer je over country begint,” bevestigt Karen Holt, Benelux vertegenwoordiger van de Country Music Association die het genre wereldwijd promoot. “Dan zeggen ze: 'Oh dat is Dolly Parton die zingt dat haar hond door een truck is overreden'.”

Van alle initiatieven van de platenindustrie op country gebied, leek de verzamel-cd Absolute Country nog het meest succesvol. Van de cd en de daarin gepromote 'back catalogue' werden in totaal 22.000 exemplaren verkocht. Opvolger Absolute Country 2 is een samenwerkingsverband tussen platenmaatschappijen BMG en MCA waarvan de verwachtingen hoog zijn gespannen. Ook de publieke omroepen zien wel brood in country. In het nieuwe seizoen heeft Radio 2 plaatsgemaakt voor een horizontaal country programma in de avonduren. Het commerciële Country Music Television zendt in zo'n Nederlandse 500.000 huishoudens non-stop clips uit. Het genre is op een kritiek punt beland. Kan country de trouwe groep fans ontstijgen en in de armen van de massa belanden?

Aanleiding voor de meeste vooroordelen is de vermaledijde 'rhinestone cowboy'-periode uit de jaren zeventig. Uiterlijkheden hebben er altijd al voor gezorgd dat country buiten de VS minder serieus werd genomen dan andere Amerikaanse muzieksoorten als jazz en rock. Van de glitterpakjes van Dolly Parton tot de smokings van Kenny Rogers en de cowboyhoeden van Garth Brooks: het is allemaal showbusiness. Achter de façade schuilt het leed van miljoenen mensen die zichzelf het Amerikaanse volk noemen. Country bezingt niet de levens van zwarte getto-bewoners of die van de Mexicaanse dagloners in de Californische fruitvalleien. Ook de artiesten zijn blank, op een enkele uitzondering na. De zwarte zanger Charley Pride die in de jaren zestig en zeventig de absolute top bereikte, maar niet werd opgevolgd door andere gekleurde artiesten. Country verwoordt de gevoelens van de zwijgende blanke meerderheid. De Amerikaanse burger staat er alleen voor in het leven, op de paar momenten na wanneer hij een beroemde artiest hoort zingen over problemen die hij zelf ook heeft: een niet afbetaalde auto, massa-ontslag of een bedrogen liefde.

Wekelijks rolt er in Nashville (bijnaam: Music City) een vers produkt van de lopende band. Aan het uiteinde worden de nieuwe namen voorzien van hoeden, gestreepte overhemden, spijkerrokjes en geföhnd haar. Successen als Garth Brooks worden eindeloos gekopieerd. In de koortsachtige jacht op het miljoenen-publiek worden alle plooien weggestreken. Daarbij verdwijnen soms de contouren van het genre zelf. De gladde produktie van dit lopende band-werk lonkt naar het nog grotere poppubliek. Die liedjes zijn afkomstig uit de vele wolkenkrabbers in Nashville waar songwriters van negen tot vijf hun vak beoefenen.

Tussen het fabrieksprodukt bevinden zich authentieke kunstenaars zoals de op Absolute Country 2 voorkomende Radney Foster, die zijn gebroken hart verpakt in compromisloze honky tonk waar geen mierzoete strijkers aan te pas komen. Zijn ster is rijzende, maar hij komt nog niet in de top tien voor. Een veel kleiner publiek heeft Iris DeMent. Haar authentieke stijl, die teruggaat naar het prille begin van het genre, is te rauw en te kaal voor het grote publiek. Het zijn twee totaal verschillende artiesten, maar ze schrijven allebei hun eigen materiaal.

Radney Foster is duidelijk geen Texaanse redneck van het type dat zich lam zuipt zodra hij vrijdagavond de olievelden verlaat. Maar volgens Foster zijn de onderwerpen van country liedjes - leven, dood, liefde, spijt - universeel. In het persbericht van zijn laatste cd Labor of Love geeft hij toe dat veel van zijn teksten autobiografisch zijn. Blijkbaar is Foster een man van de jaren negentig en geen ouderwetse macho. Hij zingt graag in de ik-vorm over trouwe mannen die hun echtgenoten smeken om hun huwelijk een laatste kans te geven. Maar zodra er een gevoelloze slechterik met losse handjes in het spel is, gebruikt hij liever de derde persoon. Gevoelige mannen kunnen in Nashville op verzet rekenen, zo blijkt uit een interview van Radney Foster met een Canadese krant. Dat verzet noemt hij 'bubbaism', naar de naam Bubba, die vaak wordt gebruikt om een dommige redneck te omschrijven. “Bubbaism is: trots zijn op je eigen onwetenheid en drankgebruik. Dat maakt het moeilijk om nummers te schrijven die van een bepaalde intelligentie getuigen.”

Aangezien de tekstuele en muzikale thema's van country vastliggen, heeft de country-artiest een onderscheidend stemgeluid nodig. Een middelmatige stem kan behangmuziek maken van een goed nummer, omdat al meer dan een eeuw dezelfde accoordenschema's worden gebruikt. Die van Radney Foster bestaat uit een diep, sexy timbre. Muzikaal gezien laat hij zich inspireren door de ronkende honky tonk van Waylon Jennings en Buck Owens. Teruggrijpen naar dit subgenre uit de jaren zestig hoeft helemaal geen verdienste te zijn in Nashville, waar verkoopcijfers belangrijker zijn dan tradities. Niet voor niets zijn 'new traditionalists' als Dwight Yoakam jarenlang tegengewerkt door het establishment in Music City. Maar Radney Foster geeft weinig om de verheerlijking van die verkoopcijfers. “Als je probeert een trend na te jagen, kun je misschien een paar hitjes scoren. Maar artiesten met 25 jaar durende carrières bereiken dat alleen door hun doorzettingsvermogen”, verklaarde hij aan het tijdschrift Country Guitar.

Iris DeMent gaat nog verder dan Foster terug in de tijd. Ze brengt country terug naar de jaren dertig. Toen zongen glasheldere vrouwenstemmen als die van de zusjes Carter over hun zieke kinderen, met hooguit een harmonium ter begeleiding. DeMent wordt dan ook niet genoemd in de 'fanzines' die iedere week dezelfde superlatieven voor andere namen gebruiken. Ze speelt in kleine zalen, waar het publiek aan tafeltjes zit. Haar muziek is van alle franje ontdaan. Als ze haar bijna schrille stem wil versieren, zal ze hooguit de hulp van een dobro of een accordeon inroepen. Die stem vertelt over het harde leven met de strengheid van een calvinistische dominee. Haar voorouders bewerkten de gierige aarde van Arkansas onder een beukende zon. Vermaak bestond niet. Een viool was de 'doos van de duivel'. Werk werd alleen onderbroken voor kerkgang. Daar konden de uitgeputte boeren uit volle borst hymnen zingen en hun blik op oneindig zetten. De composities op de cd My Life blijven beperkt tot haar eigen belevingswereld. Iris DeMent zingt over een zangeres die weigert de dood van haar vader te verwerken en over een volwassen vrouw die met weemoed terug denkt aan vuurvliegjes in een jampot. De simpele dingen in het leven zijn al moeilijk genoeg, aldus het nummer Easy's Getting Harder Every Day.

Het leven van alledag, en hoe moeilijk dat soms kan zijn; dat is de essentie van country-muziek. De artiesten zijn geen onbereikbare sterren die abstracte hersenspinsels produceren. Het leven, de dood en de liefde zijn universele thema's die makkelijk grenzen kunnen overschrijden. Zelfs een oceaan, als het moet. Toch blijft succes ongrijpbaar in de muziekwereld. Je kunt het niet afdwingen, alleen sturen. Maar tegenover iedere keer dat het Engelse duo Grant and Forsythe met roze cowboypakjes en zoetige nep-country op de Nederlandse tv verschijnt, moeten er drie Amerikaanse artiesten op de buis komen om te laten zien wat het genre dan wel inhoudt. Zolang dat niet gebeurt, blijft country gevangen tussen de strobalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden