E-55 baby's zijn de dupe van splitsing

Het wemelt van de prostituées in het grensgebied van de Tsjechische Republiek met Duitsland. Een kindertehuis in Teplice zorgt voor de opvang van hun babies. Tsjechische kinderen krijgen daar een voorkeursbehandeling boven Slowaakse.

Het huis waar de verlaten zuigelingen uit de streek worden opgevangen maakt de indruk van een onneembare veste. Het is een statige villa uit het begin van de eeuw, even buiten het stadscentrum, gelegen tussen hoge lommerrijke bomen. Ondanks het feit dat we een afspraak hebben met de directrice komen we niet verder dan de dreigende bordjes bij de ingang.

De directrice heeft absoluut geen tijd voor ons en als ze die wel had dan zou ze nog niet met ons willen praten, vertelt een nerveuze hoofdverpleegster die kennelijk de taak heeft ons buiten de deur te houden. Het personeel van het kindertehuis in Teplice weet niet goed raad met de plotselinge aandacht voor een deel van de kindertjes.

Teplice ligt in de Duits-Tsjechische grensstreek. Aan Tsjechische zijde is de afgelopen jaren een bloeiende handel ontstaan in bijna alles wat aan Duitse zijde verboden is, vooral in seks. De bezoekende Duitsers worden vanaf de grens opgewacht door tientallen meisjes die zichzelf opzichtig aanbieden. Om de paar honderd meter staan stalletjes met drank en andere zaken om in de stemming te komen, zoals tuinkabouters met afgezakte broeken.

Volgens Marcella kun je hier goed geld verdienen; samen met een paar andere meisjes staat ze op een parkeerplaats langs de bosrijke weg die van de grens via Teplice naar Praag voert, de E 55. Onder streng toezicht van haar 'beschermheer' mag ze even met ons praten. Ze zegt dat ze 21 jaar oud is, en uit Ostrava komt, wat waarschijnlijk geen van beide waar is: ze ziet er veel jonger uit en alle meisjes die we aanspreken zeggen dat ze 21 zijn.

Dat ze uit Ostrava komt is niet uitgesloten omdat de werkloosheid en uitzichtloosheid in deze Oosttsjechische stad groot is en veel jongeren een goed heenkomen zoeken. Maar het ligt meer voor de hand dat ze net als de meeste andere meisjes langs de E 55 een Slowaakse is.

Een eindje verderop vertelt Eva, een beeldschoon zigeunermeisje in een felrood stretchpakje, dat je hier geld kunt verdienen waar je thuis alleen maar van kunt dromen. Terwijl ze uitlegt dat ze in een uur 100 DM kan verdienen, speuren haar ogen onophoudelijk het langsdenderende verkeer af naar mogelijke klanten. Ze beweert al een huis bij elkaar gespaard te hebben en wil nog wel even doorgaan. Haar moeder in Slowakije voedt intussen haar zoontje wel op.

Sinds de grens met Duitsland open is hebben de prostituées van de E 55 een verrassend groot aantal kinderen op de wereld gezet, en omdat het geen naïeve meisjes zijn die niet weten hoe je een zwangerschap kan voorkomen doen de wildste geruchten de ronde. Bijvoorbeeld dat zwangere meisjes bij bepaalde klanten meer in de smaak vallen en dus een hogere marktwaarde hebben.

Onder het dreigend oog van haar beschermheer ontkent Marcella echter ten stelligste dat zwangere meisjes meer in trek zijn. De baby's van de E 55 zijn een begrip geworden omdat ze vaak door hun moeders meteen na de geboorte worden afgestaan of in de bossen van het grensgebied te vondeling gelegd.

Al een jaar of vijf is het kindertehuis in Teplice de eerste opvang voor deze kinderen: als de moeders zes maanden niets van zich laten horen, worden adoptie- en pleeggezinnen gezocht. De plotselinge aandacht voor deze kinderen is voor een belangrijk deel te danken aan Maria Vodickova, directeur van het Fonds voor Bedreigde kinderen.

Deze Praagse juriste trok aan de bel toen zij erachter kwam dat een deel van de kinderen in Teplice en in andere Tsjechische kinderhuizen helemaal niet verder kwam omdat adoptie of andere opvang uitbleef. De Slowaakse kinderen dreigden het slachtoffer te worden van de 'fluwelen scheiding' tussen de Tsjechische republiek en Slowakije.

Kinderen die hier geboren zijn maar toevallig de Slowaakse nationaliteit hebben, zitten al ruim twee jaar in een vacuüm, legt ze uit. Als kinderen van Slowaakse moeders krijgen ze niet automatisch de Tsjechische nationaliteit als ze hier geboren worden, maar blijven ze Slowaaks.

Tussen de ministeries van sociale zaken en arbeid in de Tsjechische republiek en Slowakije heerst al jaren een complete spraakverwarring over de vraag of deze kinderen nu wel of niet ter adoptie mogen worden aangeboden. Slowakije stelt dat dit niet zomaar gaat. 'Als de kinderen inderdaad Slowaaks zijn, moeten ze maar naar Slowakije komen. Wij kunnen best onze eigen kinderen opvoeden', luidt de trotse reactie uit Bratislava.

Maar op aandringen van onder anderen Marie Vodickova is het Tsjechische ministerie tot het inzicht gekomen dat de kinderen waar het om gaat, zo'n 1 200 in totaal, waarvan ruim de helft van zigeunerafkomst, helemaal niet zo Slowaaks zijn. Ze zijn geboren in de Tsjechische republiek, spreken Tsjechisch en zouden daarom beschouwd moeten worden als volwaardige Tsjechische staatsburgers.

De reden dat ze nog als Slowaak te boek staan is dat hun ouders die allang in de Tsjechische republiek wonen, niet het Tsjechische staatsburgerschap hebben kunnen of willen aanvragen en dat heeft weer te maken met de ingewikkelde Tsjechische wet op het staatsburgerschap. Vodickova vertelt dat de meeste kinderen in de kindertehuizen moeders hebben die wel eens met justitie te maken hebben gehad en om Tsjech te kunnen worden moet je een schoon strafblad overleggen dat ten minste vijf jaar terug gaat. Ook gaat het vaak om ouders die sociaal zo zwak staan dat ze eenvoudig de bureaucratische weg niet kunnen vinden om het Tsjechische staatsburgerschap te verwerven. “Maar daar kunnen die kinderen toch niets aan doen”, zegt Vodickova.

Zij voert campagne om de kinderen meteen bij geboorte het Tsjechische staatsburgerschap te geven zodat ze als normale burgers kunnen opgroeien. Ze windt zich vreselijk op over het feit dat er wel uitzonderingen gemaakt worden voor Wolga-Tsjechen uit Rusland die niet meer vijf jaar op hun staatsburgerschap hoeven wachten, maar meteen als volwaardige staatsburgers beschouwd worden, terwijl deze kinderen al bij voorbaat tweederangs burgers zijn.

Van de gedachte om de kinderen dan toch maar naar Slowakije te sturen wil ze niets weten. “Dan zouden die kinderen twee keer in de steek worden gelaten: een keer door hun ouders en een keer door hun land”, zegt ze.

Inmiddels begint de adoptie van de Slowaakse kinderen in de Tsjechische republiek toch langzaam op gang te komen. Bij gebrek aan duidelijke afspraken en regelingen bepaalt de rechter in individuele gevallen of een adoptie door kan gaan en dat oordeel kan niet meer door de ruzieënde buurlanden 'overruled' worden. De kinderen die sinds de scheiding van de Tsjechische republiek en Slowakije in een juridisch vacuüm waren geraakt, vinden op deze manier toch nog een weg naar adoptiegezinnen en krijgen daarmee automatisch de Tsjechische nationaliteit.

Het gebrek aan afspraken werkt wat dat betreft ook wel weer in hun voordeel, geeft Vodickova toe. Maar echt gerust op de status van de Slowaakse kinderen in de Tsjechische kindertehuizen is ze niet. Het ministerie van sociale zaken en arbeid bereidt namelijk een regeling voor dat Slowaakse kinderen die nu geboren worden en in de kindertehuizen terecht komen in de toekomst naar Slowakije kunnen worden weggestuurd. De voorzieningen zijn beperkt en de kindertehuizen en het ministerie hebben geen zin om hun krappe budgetten extra te laten belasten door deze kinderen, aldus de Praagse juriste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden