Column

Dwing deze vijanden tot de vrede die ze willen

De Egyptische president Anwar Sadat, de Amerikaanse president Jimmy Carter en de Israëlische premier Menachem Begin tekenen een overeenkomst in 1978. Beeld afp
De Egyptische president Anwar Sadat, de Amerikaanse president Jimmy Carter en de Israëlische premier Menachem Begin tekenen een overeenkomst in 1978.Beeld afp

Toen Jimmy Carter in 1978 de Israëlische premier Menachem Begin en de Egyptische president Anwar Sadat naar het zomerverblijf in Camp David (Maryland) haalde, wist hij dat hij hoog spel speelde.

Stevo Akkerman

In een memo had zijn rechterhand Hamilton Jordan hem gewaarschuwd: zonder serieuze druk op Israël was een akkoord onmogelijk, en dat betekende dat de president enorm risico liep zelf gewond uit de strijd tevoorschijn te komen. Hij moest rekening houden met Joodse kiezers, evangelicals, Joodse donoren van de Democratische Partij en met Aipac, de 'sterke, maar paranoïde lobby' van Amerikaanse Israël-supporters.

Capaciteit
"Het was een paradox: niets zou een groter geschenk voor Israël zijn dan vrede, en niets was gevaarlijker voor een Amerikaanse politicus dan te proberen dit te bereiken." In dit citaat uit 'Dertien dagen in september' van Lawrence Wright wordt perfect samengevat wat de afgelopen jaren heeft ontbroken: de wil dan wel de capaciteit van de Amerikaanse president om druk op Israël uit te oefenen. "Beide kampen moesten geloven dat ze iets cruciaals dreigden te verliezen, namelijk hun goede relatie met de VS."

In deze dagen van aanslagen in Jeruzalem, volgend op de Gaza-oorlog van afgelopen zomer, is het een feest - verkeerd woord - om Wrights reconstructie van de onderhandelingen in Camp David te lezen, waarbij ik me baseer op een uitgebreide bespreking door Roger Cohen in The New York Review of Books.

Denk niet dat de tijden gemakkelijker waren, of de hoofdpersonen gezeglijker. Een zware aanslag, waarbij 38 Israëliërs de dood vonden, lag nog vers in het geheugen. Begin was een zionistische diehard, voormalig aanvoerder van de strijdgroep Irgun die in 1946 het King David-hotel in Jeruzalem opblies, en hij kwam niet naar Camp David om compromissen te sluiten: "Ik mag mijn rechteroog verliezen, ik mag mijn rechterhand verliezen, voordat ik ook maar één Joodse nederzetting opgeef."

Waarop Sadat, die in 1973 de Jom Kippoer-oorlog tegen Israël was begonnen, even beslist antwoordde: "Als je de nederzettingen niet evacueert, komt er geen vrede. Nooit!"

Politieke moed
Dat na dertien dagen praten - en schreeuwen, van tafel weglopen en de helikopter alvast starten - toch een overeenkomst getekend kon worden, was te danken aan de religieuze gedrevenheid van Carter, die hem immuun maakte voor de angst dat men - en dat kon iedereen zijn - hem door het slijk zou halen. Het verschafte hem de politieke moed om oplossingen te verzinnen zonder rekening te houden met welk taboe dan ook.

Dat wil niet zeggen dat Carter precies binnenhaalde wat hem voor ogen stond. Egypte en Israël sloten vrede - zo onopgeefbaar bleken de nederzettingen in de Sinaï niet te zijn - maar de Palestijnse kwestie werd niet opgelost. Begin had beloofd onderhandelingen met de Palestijnen te beginnen en gedurende vijf jaar af te zien van het bouwen van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, maar deze belofte werd niet in het akkoord opgenomen en er kwam niets van terecht.

Daardoor bevinden we ons nog steeds in een situatie die smeekt om een herhaling van Camp David, nu met als inzet een Palestijnse staat. Ja, daar zijn sinds Carter al ettelijke pogingen toe gedaan - allemaal mislukt. Maar is er wel genoeg druk uitgeoefend? Kreeg Israël ooit het gevoel dat de Amerikaanse vriendschap op het spel stond? Ik denk het niet. En dat zal toch nodig zijn om Carters methode nogmaals te laten werken en deze vijanden 'te dwingen de vrede te sluiten die ze beide willen, maar zelf niet kunnen bereiken'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden