TAAL

Dwars te bomen of te dwarsbomen, dat is de vraag

null Beeld anp
Beeld anp

Eergisteren schreef Trouw dat Trump wellicht heeft geprobeerd het onderzoek van Robert Mueller naar Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen 'dwars te bomen'.

Te dwarsbomen, zou ik zeggen, want dwarsbomen is een onscheidbaar werkwoord, dat vervoegd wordt als 'ik dwarsboom (het plan)', 'ik heb (het plan) gedwarsboomd'.

Enig speurwerk in de krantendatabase leidt tot de constatering dat dwarsbomen vaker vervoegd wordt alsof het scheidbaar samengesteld is. Zo schreef deze krant in januari dat 'Bagdad de handel, de ruggengraat van de Koerdische economie, probeert dwars te bomen'.

Vermoedelijk wordt dwarsbomen soms abusievelijk scheidbaar vervoegd naar analogie van twee werkwoorden die er qua vorm op lijken: dwarsliggen (zich verzetten tegen iets) en dwarszitten (hinderen of tegenwerken). Die beide werkwoorden worden scheidbaar vervoegd: ik lig dwars/heb dwarsgelegen; hij zit mij dwars/heeft mij dwarsgezeten.

Het verschil in vervoeging tussen dwarsliggen en dwarszitten enerzijds en dwarsbomen anderzijds hangt samen met hun bouw. Dwarsliggen en -zitten zijn samenkoppelingen met het bijwoord dwars. Dwarsbomen daarentegen is een afleiding van het zelfstandig naamwoord dwarsboom. Daarmee werd een boom (een paal) bedoeld die ter afsluiting dwars over een weg of sloot werd gelegd.

Zoals dwarsbomen is afgeleid van dwarsboom, zo is dwarsfluiten afgeleid van dwarsfluit. Als u eenmaal die vorming kent, weet u meteen waarom u - mocht u dwarsfluit spelen - niet zegt dat u dwars heeft gefloten, maar dat u heeft gedwarsfluit.

In deze taalrubriek worden grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hier meer afleveringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden