Dwars door het land van Staring

Statige buitenplaatsen en overwoekerde ruïnes sieren de Achterhoek. Het plaatselijke netwerk van wandelknooppunten rijgt ze aan elkaar, dichter Anthony Staring voorziet de wandeling van voetnoten.

Soms dient een bestemming zich als vanzelf aan. Dat gebeurde bijvoorbeeld toen mijn oog viel op twee korte regels. Nog geen 140 tekens, bij lange na niet. Ze leken te zijn geschreven voor deze woelige dagen van wankel gefundeerde meningen, van schreeuwerig protest tegen alles wat aan onze zekerheden lijkt te rammelen.

De rijpe Kennis hoort,

De onrijpe neemt het woord.

Het bleek geen tweet, maar een citaat van zo'n tweehonderd jaar oud. Een puntdicht van edelman-dichter Anthony Staring. Onbeperkt houdbaar. De rest van zijn werk is niet altijd even toegankelijk. Maar wie de moeite neemt en Staring eenmaal begint te lezen, komt als vanzelf in de Achterhoek terecht. In Almen, waar de hoofdige boer woonde die hij in een van zijn bekendste gedichten opvoert. Of in Vorden, waar de dichter in brons gegoten op een sokkel tegenover de kerk zetelt en waar hij op het statige kerkhof begraven ligt. In Zutphen, Lochem of een van de andere plaatsen die in zijn werk voorbijkomen.

Wie in de Achterhoek gaat wandelen, kruist ook onvermijdelijk het pad van Jacobus Craandijk. De 19de-eeuwse wandelpionier begint zijn hoofdstuk over de regio met een citaat uit de Hoofdige Boer, om vervolgens te constateren dat lezing van het werk van de bekendste dichter van de streek enige inspanning vereist. "Staring ligt wat ver van den weg", in zijn woorden. En wat Craandijk betreft geldt hetzelfde voor de Achterhoek zelf. Een afgelegen gewest dat zijn schoonheid alleen openbaart aan degenen die er de moeite voor nemen.

Tegenwoordig ontvangt dat gewest bezoekers met open armen en grossiert het in wandel- en fietspaden. En toeval of niet, afgelopen maand ging de planner van het wandelroutenetwerk in de Achterhoek online. Op de website van Wandelnet kan ik met een paar klikken een route componeren die helemaal bij mijn wandelwensen aansluit. Als vertrekpunt kies ik de Wildenborch, het landgoed waar Staring woonde en werkte.

De mist trekt langzaam op als ik mijn eerste stappen op de oprijlaan zet. Het is weer voor witte wieven. Ze grijnzen me toe van tussen twee bomen, steken in groepjes van vier, vijf het pad over, proberen me de weilanden in te lokken. Ik laat ze begaan, mijn aandacht wordt getrokken door een kunstwerk naast het pad. Nog voor ik het parkbos betreed, trakteert de Wildenborch me op een paar prachtige regels van zijn vroegere eigenaar.

Gij spreidt, in uwe ontelbre schaar

Een grootsch geheel ten toon,

En boeit den stillen wandelaar

Door hartvereedlend schoon.

Met veredeld hart maak ik een rondje over bruggetjes, langs vijvers en rododendronstruiken. Achter een van de ramen in de robuuste poorttoren van het hoofdgebouw brandt licht. Nazaten van Staring wonen er, zij beheren zijn archief, organiseren concerten en houden de landschappelijke weelde in stand. De familie ontworstelde het landgoed lang geleden aan het moeras dat hier lag. Als ik het terrein verlaat, wandel ik door Achterhoeks coulissenlandschap.

Drie knooppunten verder sta ik aan de voet van de Lochemse Berg. De merkwaardige pukkel in het landschap spreekt al eeuwen tot de verbeelding. Aan de voet ervan liggen de Duivelskolk en de Witte Wievenkoele, een kuil in het landschap waar de witte wieven zich 's nachts verzamelen. Op een nevelige dag in het vroege voorjaar zweven ze zelfs rond het middaguur nog voorbij. Hoog op de berg is de belvédère uit 1893 te bouwvallig om nog te beklimmen, bovendien zijn de bomen hem in de loop der jaren boven het hoofd gegroeid. Een muur van slanke dennen belemmert de blik, de heuveltop houdt zijn vergezichten voor zichzelf.

Als ik aan de andere kant afdaal naar de oevers van de Berkel, maakt het zicht op de flanken van de berg alles goed. De zon doet de laatste mistflarden verdampen en de hemel kleurt blauw. Aan de overkant staat kasteel de Cloese te pronken in het licht. Het contrast met de pal ernaast opgetrokken aanbouw, even grijs als misplaatst, kan niet groter. Een eindje stroomopwaarts tekenen de contouren van de ruïne van huis Nettelhorst zich af. Ooit was het een machtige havezate, net als de Wildenborch. Craandijk maakte er in 1869 enkele tekeningen van en beschreef het als een deftig huis. "Met zijn hooge, graauwe muren en het verweerde dak maakte het een diepen indruk." Zes jaar later werd het gesloopt. Nu is het de ruïne die diepe indruk maakt. Muurrestanten van een halve meter dik dragen een jas van weelderig groen. De dikke stammen van de klimop wortelen in de beschutting van wat eens de hoek van een kamer was. Een haas schiet weg uit de dichte begroeiing tegen de buitenmuur.

Op een naastgelegen weiland wordt driftig gebouwd aan de paasbult, over een goede week gaat de fik in de hoog opgetaste stapel hak- en snoeihout. Terug op de zuidelijke oever van de Berkel zie ik havezate de Heest liggen. Met onder andere de Cloese en de Nettelhorst hoorde het huis ooit tot de 'zeven Berkelneven', weet Craandijk te melden. Het rijtje van zeven buitenplaatsen aan de rivier was in zijn dagen al niet meer compleet. Langs het huis leidt het knooppuntennetwerk me terug naar de Lochemse Berg, dwars door het hartvereedlend schone land van Staring.

Routeplanner

Het wandelroutenetwerk in de Achterhoek maakt deel uit van de landelijke knooppuntenplanner van Wandelnet. Ook een groot deel van Zuid-Holland is daar al in opgenomen, andere regio's volgen binnenkort. De planner is te downloaden als app en staat ook op de website van Wandelnet: wandelnet.wandelen123.nl

De Wildenborch

Het parkbos van buitenplaats de Wildenborch is vrij toegankelijk voor wandelaars. Kijk voor openstelling van de tuinen en voor tuinconcerten en andere evenementen op de website: wildenborch.nl

Fietsen

Voor fietsers is er een Staringroute van 50 kilometer die langs bijna alle belangrijke plekken uit het leven van Anthony Staring en zijn familie voert. De Staringroute is te vinden op gelderseroutes.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden