Review

Dwalend door het ouderlijk huis

Zestien kamers telde het huis waar Wanda Reisel in opgroeide. Het inspireerde haar tot een geestig en liefdevol portret van haar jeugd.

Als er één huis in je leven vertrouwd en toch ook onbekend is, dan is het wel het ouderlijk huis. Tijdens lange, langzame kinderjaren heb je alle geheime hoeken en gaten tot in den treure kunnen verkennen, maar het is al die tijd toch ook vreemd gebleven: omdat niet jij maar je ouders er de scepter zwaaien en de grenzen aangeven, en omdat het weer van je vervreemdt als je ouder wordt. Op gegeven moment ben je een reus in je eigen slaapkamer en zijn de schilderijen aan de muur niet meer eeuwig en vanzelfsprekend, maar tekenen van een bepaalde tijd, smaak, milieu.

Die mengeling van vertrouwd en vreemd, van geheimzinnig gebied dat veroverd werd maar ook weer verloren is, doorwasemt het nieuwe boek van Wanda Reisel, ’Plattegrond van een jeugd’, waarin de schrijfster in korte verhalen terugkijkt op haar jeugd in het huis van haar ouders, van Eeghenstraat 100 aan het Vondelpark in Amsterdam. Dat was geen gewoon maar een nogal indrukwekkend huis: vijf verdiepingen, zestien kamers, zes en twintig vaste kasten, zo meldt de achterflap.

Voor Reisel was het de bron van haar verbeelding. In korte schetsen beschrijft ze de avonturen die ze beleefde of zich in het hoofd haalde op verschillende plekken in en om het huis: de achtertuinen bijvoorbeeld waar ze met de kinderen uit de buurt, ’de stadsguerillero’s’, door heen struinde. „Het beste effect werd verkregen als een nietsvermoedende bewoner vanaf zijn balkon onze horde aangeklede mollen door zijn mooi onderhouden of bewust overwoekerd gelaten tuin zag ploegen.”

En hoewel de stadse tuinen het eigenlijk af horen te leggen bij polder en sloten weet Reisel ze in heldere zinnen in ere te herstellen als een wild gebied dat wel omheind is, maar daarom alleen maar extra lading krijgt. „We haalden onze handen open aan doornen (..) maar niets kon ons echt deren, want we waren tien en krijger.”

De nieuwsgierigheid van dit jongensmeisje stuit op bezorgde ouders van wie in de oorlog veel familieleden zijn vermoord en die waken voor verder onheil. Het kind verzet zich tegen die beschermingsdrang. „Ik mag mijn ogen niet afwenden. Ik moet de gruwelijke maar eerlijke waarheid zoeken, in laden en kasten, in kamers. En uiteindelijk in andere huizen, in andere mensen. Het is niet erg als ik daarbij schrammen of bulten oploop. Ik moet onafhankelijk zijn.”

’Plattegrond van een jeugd’ is ook opgebouwd als een plattegrond. De schetsen van huis en verleden zijn gerangschikt per verdieping, van elkaar gescheiden door bouwtekeningen, en iedere verdieping bevat ook verhalen die verder van het huis afdrijven maar wel de schrijfster in wording verder tekenen.

Geestig is het verhaal over de ontmaagding door de leraar Nederlands. Na de eerste tongzoen ’is de Aswandam doorgebroken, ik vloeide uit naar alle kanten’.

Het is wel ook een beetje zoeken in dit boek, dat niet van begin naar einde gaat, maar ronddwaalt door geheugen en verbeelding, meestal naadloos aan elkaar verbonden. Kleine voorwerpen kunnen een zware lading dragen. ’Opgediepte vondsten’ noemt de schrijfster de schetsen in haar nawoord.

Het zijn de vondsten binnen die vondsten die je raken en bijblijven. Zoals de prachtig heldere karaktertekening van de vader die zich even laat gaan op een verjaardagsfeestje bij familie en als een kikker rondspringt met zijn zoontje rond de salontafel, die omvalt, waarbij het glasblad breekt. „Opperst plezier gaat over in stille verbijstering en verlies van decorum, gevolgd door herstel van de ernst. Als een choreografie”, schrijft Reisel. Bij vertrek oogt de vader streng en een beetje verdrietig, hij leunt op zijn dochter. Er is niets gebeurd en toch heel veel: Reisel registreert het scherp en liefdevol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden