Duys, een icoon met neus voor talent en zaken

null Beeld ANP Kippa
Beeld ANP Kippa

In memoriam Willem Duys, 1928 - 2011 | De invloed van de woensdagnacht overleden Willem Duys is nog altijd voelbaar. Zijn opzienbarende tv-programma 'Voor de vuist weg' was de eerste talkshow op de Nederlandse televisie.

Van onze redactie cultuur en media

Toen hij laatst in de duizendste uitzending van 'De Wereld Draait Door' werd geëerd, roemde Matthijs van Nieuwkerk hem om zijn vakmanschap. "Eloquent, los uit de pols, goed humeur, hij kon bewonderen, complimentjes uitdelen. Duys inspireerde mij."

Willem Duys was veertig jaar verbonden aan de Avro. "Hij was niet alleen voor de omroep van grote betekenis, maar voor alle Nederlanders", zegt Avro-directeur Willemijn Maas. "Als presentator was hij intrigerend en betrokken, en gezegend met een enorm improvisatievermogen. Willem Duys blijft een icoon van de Nederlandse televisie."

De eigenzinnige presentator die naar eigen zeggen kon lullen als een gieter, werd in 1928 geboren in Bussum. Na zijn schooltijd ging hij liftend op avontuur naar het buitenland en schreef reisbrieven voor een aantal clubbladen. Die ondertekende hij met de naam 'Odysseus'. "Al gauw werd dat Willem O'Duys, maar die 'O' komt nergens vandaan", onthulde hij in een interview.

Na omzwervingen door Engeland en Frankrijk kwam hij bij platenmaatschappij Philips terecht. Daar trok hij met internationale beroemdheden op, zoals Duke Ellington en Louis Armstrong, die hem zijn Europese zoon noemde. De muzikant gaf Duys het advies om alles net even eleganter te presenteren.

Duys werd journalist, en kreeg in 1959 van Avro-directeur Ger Lugtenburg de kans om te debuteren op de buis. Hij mocht tieneridool Johnny Ray live introduceren en kreeg hiervoor vier minuten zendtijd. Duys kletste ontspannen elf minuten vol, wat hem een woedende reprimande van de omroepdirecteur opleverde. Lugtenburg erkende echter dat hij talent had en Duys ging zowel radio- als televisieprogramma's maken.

Hij presenteerde onder meer de kunst- en cultuurprogramma's 'Jonge mensen op weg naar het concertpodium' en de 'Weetjenogvantoen'-show. Hij was jarenlang panellid van de televisiequiz 'Babbelonië'. Duys becommentarieerde het Nationaal en het Eurovisie Songfestival, en deed verslag van het tennistoernooi vanuit 't Melkhuisje in Hilversum.

In zijn programma 'Voor de vuist weg' (1963-1979) toonden gewone mensen hun kunsten. Ze speelden het Wilhelmus achterstevoren op een mondorgel, of lieten hun parkiet de horlepiep dansen. De mensen keken hun ogen uit. De goudvissen die op tafel stonden, overleefden de uitzending maar zelden, vertelde Duys eens, door de hitte van de lampen.

Onvoorbereid was hij op zijn best. Soms las hij kort voor de aankondiging van een hem onbekende artiest even een hoestekst of biografie, om vervolgens een lyrisch betoog vol superlatieven te houden.

Duys had een neus voor talent en maakte bijvoorbeeld Toots Thielemans groot in Nederland. Thielemans: "Hij heeft me in elk geval veel geprezen. Hij verwees dan altijd naar Duke Ellington, die hem mooie woorden over mij verteld had. Duys zei altijd: Laat Toots maar lekker huilen op zijn broodje." Voor 'rijmkundige' Heinz Polzer verzon Duys hoogstpersoonlijk de merknaam Drs. P.

Zakelijk was Duys lang niet gek. Hij had twee platenlabels (Iramac en Relax), waarop hij klassieke artiesten en rockers als Wally Tax en zijn Outsiders vastlegde. In een tijd waarin vrijwel niemand in het gezapige Nederland snapte hoe de muziekindustrie werkte, gebruikte Duys de televisie als promotiemiddel voor zijn eigen producten.

Op 71-jarige leeftijd ging Duys met pensioen, hij worstelde met de gevolgen van een herseninfarct. De Avro-coryfee nam afscheid in zijn radioprogramma 'Muziekmozaïek'. "Het valt mij buitengewoon zwaar lieve mensen", sprak hij tot zijn luisteraars. "Met deze mooie klanken neem ik afscheid." De laatste jaren woonde hij afwisselend in het Zuid-Franse Saint Paul de Vence en het Nederlandse Naarden.

Willem Duys ontving de Gouden Televizier-Ring (1974) en de Zilveren Fonograaf (1985). Ook werd hij uitgeroepen tot Radioman van het Jaar (1999). In 1980 werd hij benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Willem Duys is 82 jaar geworden.

null Beeld ANP
Beeld ANP
null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden