'Duurzaamheid moet deel worden van DNA van bedrijven'

Hoogleraar Gerard Mertens betwijfelt of ’groene’ bonussen duurzaam ondernemen stimuleren. Het kan volgens de deskundige verleiden tot ’gaming’, calculerend gedrag.

Net als vermogensbeheerder APG is hoogleraar financiële analyse Gerard Mertens, verbonden aan de Erasmus Universiteit, sceptisch over de ’groene’ bonus. „De effectiviteit vermindert als je meerdere doelstellingen koppelt aan een bonussysteem, blijkt uit onderzoek. Logisch, want voor veel mensen is het al lastig om één target te halen, laat staan een veelvoud daarvan”, legt de expert op het gebied van bonussen uit. Bovendien verleiden ze tot calculerend gedrag, wat Mertens aanduidt als ’gaming’: „Als ik het ene doel niet haal, zet ik in op het andere en sleep ik mijn bonus alsnog binnen. Met dit soort strategisch gedrag wordt onvoldoende rekening gehouden.”

Hij plaatst ook vraagtekens bij de meetbaarheid van groene doelen. Dat chemie- en farmacieconcern DSM verder wil gaan dan een hoge notering in de Dow Jones Sustainability Index voor duurzaamheid is volgens hem een loffelijk streven. Het zal echter extreem lastig zijn om uitdagende maatstaven te definiëren. „Bij hoeveel minder energieverbruik en uitstoot van broeikasgassen heb je als raad van bestuur een uitzonderlijke prestatie geleverd? Je kunt je aan een groep ondernemingen in dezelfde bedrijfstak spiegelen, maar een concern als DSM is uniek en laat zich heel moeilijk vergelijken met anderen. En wie brengt de resultaten van zijn fabrieken in kaart en kan deze prestaties verifiëren?”

Die meetbaarheid is al lastig bij de koppeling van bonussen aan financiële doelstellingen, stelt Mertens. De afgelopen jaren is daar veel kritiek op geweest, omdat aan beleggers de definities helemaal niet of pas achteraf kenbaar werden gemaakt. „Er is een gebrek aan transparantie. Het argument dat het gaat om concurrentiegevoelige informatie, wordt te pas en te onpas gebruikt.”

Dat Nederlandse ondernemingen het voortouw nemen in het streven naar meer duurzaamheid juicht Mertens toe. Maar waarom hiervoor opnieuw een bonus moet worden ingezet, snapt hij niet. „Het lijkt erop dat we ondanks de grote vraagtekens rond de werking van bonussen niet van dit fenomeen durven af te stappen.” Hij is het eens met de uitspraken van Paul Frentrop van vermogensbeheerder APG in het Financieele Dagblad , die zich ergert dat voor elke ambitie een ’worst’ moet worden voorgehouden.

De hoogleraar mist een fundamentele discussie. „Er worden externe prikkels ingebouwd om meer duurzaamheid te bereiken. Maar we hebben wetenschappelijk bewijs dat dit ten koste gaat van de intrinsieke motivatie bij mensen, en die motivatie is bovendien veel duurzamer.” Het is volgens hem beter om bepaalde normen en waarden in de organisatie in te bouwen. „Duurzaamheid moet onderdeel worden van het DNA van ondernemingen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden