Dutchbatveteranen blij met nieuw onderzoek Srebrenica

Twintig jaar na de massamoord in Srebrenica legden forensische experts deze maand opnieuw een massagraf bloot bij Kozluk in Noordoost-Bosnië.Beeld epa

Veteranen van Dutchbat en ook oud-minister van defensie Joris Voorhoeve juichen het toe dat er nieuw onderzoek komt naar de val van de Bosnische moslimenclave Srebrenica in juli 1995. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Niod).

Bij het onderzoek zal vooral gekeken worden naar mogelijke afspraken tussen Frankrijk, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, die kunnen hebben geleid tot het uitblijven van luchtsteun aan Srebrenica. Ook wordt onderzocht of er voorkennis was bij westerse inlichtingendiensten over de aanval van het Bosnisch-Servische leger op de enclave, die onder bescherming stond van blauwhelmen van de Verenigde Naties.

'Onder de Dutchbatveteranen leeft het gevoel dat er in die tijd afspraken waren rond het opgeven van de enclave, die nooit helder zijn geworden', schrijft een werkgroep van de veteranen van Dutchbat in een reactie. 'Deze stap heeft alles te maken met waarheidsvinding. Erg belangrijk omdat Dutchbat in de afgelopen twintig jaar regelmatig negatief is afgeschilderd rond de gebeurtenissen in 1995.'

Luchtsteun
'Al het mogelijke is gedaan om de Serven tegen te houden tot de aangevraagde luchtsteun zou komen. Het uitblijven van de aangevraagde luchtsteun was voor Dutchbat daarom enorm frustrerend omdat hier de verdediging van de enclave met zijn inwoners aan opgehangen was', aldus de veteranen.

De Dutchbat-werkgroep overlegt sinds enkele maanden met onder anderen minister Jeanine Hennis van defensie over meer waarheidsvinding rond het drama. Hennis liet de Tweede Kamer woensdag weten dat het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Niod) daarom bronnenonderzoek gaat doen op verzoek van het kabinet.

De aanleiding voor het nieuwe onderzoek zijn vrijgegeven documenten in de Clinton-library in de VS, die werden ontdekt door het VPRO-programma Argos dat er afgelopen juni een documentaire over uitzond. Uit de stukken blijkt dat er eind mei 1995 afspraken waren gemaakt tussen Frankrijk, Groot-Brittannië en de VS om de Navo-vliegtuigen aan de grond te houden.

Oud-minister van defensie Joris Voorhoeve.Beeld ANP

Geheim
De Bosnisch-Servische troepen hadden namelijk eerder die maand zo'n 340 Britse en Franse blauwhelmen gegijzeld en de drie landen wilden commandant Ratko Mladic niet boos maken met luchtaanvallen, uit angst dat hij de militairen iets zou aandoen. Die afspraken werden geheim gehouden, ook voor bondgenoot Nederland.

Dat, zei Voorhoeve eerder dit jaar, is de reden geweest dat Nederlandse VN-militairen in de Bosnische moslimenclave in juli 1995 geen luchtsteun hebben gekregen. Luchtaanvallen op de Bosnisch-Servische troepen hadden destijds mogelijk kunnen voorkomen dat zij de enclave onder de voet liepen. Na Voorhoeves uitspraken drongen VVD en PvdA aan op nieuw onderzoek naar diens bewering.

Uitstekend
Voorhoeve zei vandaag tegen Radio1 het "uitstekend" te vinden dat er een nieuw onderzoek komt omdat er volgens hem inmiddels andere feiten op tafel liggen. "Ik denk dat het wel een wat ander licht werpt en de inzetbaarheid van het luchtwapen ernstig heeft beperkt. Dat was de strekking van het besluit", aldus de toenmalige minister van defensie.

"De volgende enclave die werd aangevallen, Gorazde, is juist overeind gebleven doordat de Navo met luchtaanvallen dreigde en dat ook duidelijk maakte", aldus Voorhoeve. "Mijn punt is dat als tot dat beleid zes weken eerder was overgegaan, dat heel veel mensenlevens had gescheeld. Als Srebrenica op dezelfde manier was verdedigd door Navo-vliegtuigen als Gorazde was de enclave niet op deze manier gevallen."

Voorhoeve zei dat hij als minister van defensie destijds anders zou hebben gehandeld, als hij op de hoogte was geweest van de geheime afspraken. "Dan had ik bij de Franse commandant Janvier, die toen de leiding had over de hele VN-operatie, aangedrongen op een forse inzet van het luchtwapen. Maar het besluit was niet met Nederland gedeeld, ook premier Kok en minister van buitenlandse zaken Van Mierlo wisten van niets."

De Bosnisch-Servische leiders commandant Ratko Mladic (l) en politiek leider Radovan Karadzic (r) op de berg Vlasic in Centraal-Bosnië in 1995.Beeld AP

Luchtsteun kwam niet

In juli 1995 waren drie enclaves van Bosnische moslims in het oosten van Bosnië omsingeld door Bosnisch-Servische troepen. De enclaves Gorazde, Zepa en Srebrenica hadden al in april 1993 de status van 'safe area' gekregen van de Verenigde Natries, die er vredestroepen stationeerde om de bevolking te beschermen. Maar deze blauwhelmen waren relatief licht bewapend en geen partij voor het Bosnisch-Servische leger onder leiding van commandant Ratko Mladic. Toen dat de aanval inzette op Srebrenica en Zepa had Mladic maar een paar dagen nodig om die enclaves onder de voet te lopen, niet gehinderd door geallieerde luchtsteun.

Luchtsteun van Navo-vliegtuigen was door de VN wel toegezegd, mochten de drie 'veilige gebieden' en de blauwhelmen daar in gevaar komen. Maar toen de aanval op Srebrenica op 6 juli begon en toenmalig Dutchbatcommandant Thom Karremans negen keer om luchtsteun vroeg, reageerden de VN steeds negatief op die verzoeken. Op 11 juli viel de enclave. Daarna vermoordden Bosnisch-Servische troepen in Srebrenica rond de 8000 moslimmannen en -jongens, een oorlogsmisdaad. Mladic werd in 2011 gearresteerd en staat terecht voor het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag.

Het Niod publiceerde in april 2002 al een uitvoerig rapport over de val van Srebrenica. Het instituut gaat nu een verkennend onderzoek uitvoeren naar bronnen en wetenschappelijke literatuur die sinds dat rapport zijn verschenen. Verder wordt in kaart gebracht welke nieuwe bronnen van buitenlandse overheden en internationale organisaties beschikbaar zijn. Op basis van het onderzoek, dat volgend jaar september klaar moet zijn, schetst het Niod een aantal vervolgscenario's, aldus defensieminister Hennis. Daarna besluit het kabinet hoe het verdergaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden