Dutchbat / Nederland hield zich meer dan strikt aan de regels

DEN HAAG - Dutchbat had het best geïnformeerde VN-bataljon in het voormalige Joegoslavië kunnen zijn. In plaats daarvan maakte de legertop de blauwhelmen in Srebrenica bewust doof en blind. ,,Een fatale blunder'', noemt dr. Cees Wiebes het verbod op geheime operaties rond de enclave.

Het had heel anders kunnen lopen met Dutchbat. Cees Wiebes, auteur van de bijlage over militaire inlichtingen (intelligence): ,,De Amerikanen hebben tot vijf keer toe aangeboden spionagemateriaal vanuit de lucht door te spelen. In ruil voor inlichtingen op de grond, die Dutchbat zou verzamelen. Bevelhebber Couzy weigerde steeds, omdat volgens de Verenigde Naties geheime operaties de neutraliteit van de blauwhelmen in gevaar zouden brengen.''

Couzy heeft het verzoek van de CIA niet doorgespeeld aan minister Voorhoeve van defensie. Die zei tijdens Wiebes' onderzoek, dat hij volmondig 'ja' had gezegd als hij van het aanbod had geweten. De generaal had 'nul' met inlichtingenwerk. Couzy nam voor uitzending zelfs niet de moeite militair-tactische informatie van de voorgangers van Dutchbat, de Canadezen, te vragen. Wiebes: ,,De Canadezen wilden dolgraag weg uit Srebrenica. Dat bracht de legertop er niet toe daar te rade te gaan. Zo gingen ze blanco het avontuur in.''

De Amerikanen boden zelfs aan om geavanceerd spionagemateriaal te leveren. Zoals koffertjes met afluisterapparatuur, die gemakkelijk de enclave hadden kunnen worden binnengesmokkeld. De Amerikanen zouden in de voorgestelde deal onbemande UAV's, verkenningsvliegtuigen en hoogvliegende U2's boven het gebied foto's laten nemen. Daaruit kon worden opgemaakt of er troepenbewegingen plaatsvonden.

,,Zonder informatie op de grond is het zinloos kilometers film te analyseren. Daarom kreeg Dutchbat geen Amerikaanse intelligence binnen.

Dutchbat wist niet wat er om de enclave heen gebeurde. ,,Patrouilles van Dutchbat leverden soms enige informatie op over activiteiten rond de bestandslijn, maar het was niet mogelijk de patrouille geheim te houden. Informanten aan de poort gaven onmiddellijk zo'n missie door aan de Bosnisch-Servische troepen'', rapporteert Wiebes. Uit veiligheidsoverwegingen had commandant Karremans verboden met de moslimstrijders binnen de bases te praten. Hoewel die wel in staat bleken de eenheden van generaal Mladic af te luisteren.

In plaats van 's nachts op pad te gaan om de linies rond de enclave in kaart te brengen, bleef Dutchbat binnen de aangegeven grenzen. Sterker nog, de Observatieposten (OP's) werden hel verlicht. De enige inlichtingenofficier in Srebrenica, kapitein Wieffer, tegenover Wiebes: ,,Je OP's moeten maximale waarneming hebben. Je moet 's nachts actief zijn. Dat betekent dat je zelf het licht moet uitdoen. Maar ja, zo waren de regels en zo werd het dus uitgevoerd''.

De politieke en legertop hield zich meer dan strikt aan de VN-regels. ,,Nederland was roomser dan de paus'', zegt Wiebes. Iedereen luisterde iedereen af, behalve de Nederlanders, die deden niet mee. De VN-generaal Rose vond het zo curieus dat er geen enkele tactisch-militaire informatie uit Srebrenica kwam, dat hij zelf 'spionnen' naar Dutchbat stuurde. Die rapporteerden aan het VN-hoofdkwartier dat Dutchbat werkelijk 'arm' was aan intelligence. Zelfs de eigen Militaire Inlichtingen Dienst (MID) ontbrak.

Wanneer Nederland was ingegaan op het aanbod van de Amerikanen, was Dutchbat minder verrast geweest over de aanval op de stellingen, dan in juli 1995 het geval was. De alliantie had de Amerikanen bovendien kunnen betrekken bij de gebeurtenissen in en rond Srebrenica. Wiebes: ,,Op andere plaatsen hebben de Amerikanen op aanwijzingen van VN-troepen op de grond kunnen zien wat daar gebeurde. Op die foto's zijn mannen geknield achter een huis te zien. Een etmaal later is op dezelfde spot omgewoelde aarde te zien''.

Mysterieus blijft hoeveel de Bosnische-Servische aanvallers wisten van Dutchbat. Veel, denkt Wiebes. Tot verbijstering van werd na het overhaaste vertrek uit Srebrenica tussen allerhande spullen in een YPR-voertuig van Dutchbat floppydisks gevonden. Daarop staat een bericht van commandant Karremans aan het hoofdkwartier, waarin hij zegt dat zijn Dutchbatters niet in staat zijn de vluchtelingen te beschermen.

De tekst is vertaald in het Servo-Kroatisch. ,,Karremans heeft hiervoor nooit opdracht gegeven'', weet Wiebes. Of dat duidt op spionage binnen Dutchbat, heeft de onderzoeker niet kunnen achterhalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden