Dus staan ze hun baby af

Vrouwen moesten (en moeten) veel moralisme incasseren, zeker als ze ongewenst zwanger raken. Amanda Hodgkinson neemt het voor hen op.

ANNEMARIÉ VAN NIEKERK

Moraal is een rekbaar en relatief begrip. Wat in de ene situatie acceptabel is, heet ergens anders 'immoreel'. Dat maakt de sociale druk om je naar de geldende morele maatstaven te gedragen meestal niet minder, al helemaal niet voor vrouwen.

Vooral de angst uitgemaakt te worden voor een slechte moeder, dwingt vrouwen maar al te vaak in het sociale keurslijf van hun land of gemeenschap. En mocht de druk van de publieke opinie niet het gewenste resultaat hebben, dan is er altijd nog de wet. Zo verplichten de Verenigde Arabische Emiraten jonge moeders sinds kort om hun baby's minstens twee jaar borstvoeding te geven.

De Emiraten zijn ver weg, maar ook dicht bij huis is er van alles te doen over het moederschap. Zo vertelde Suzanne Rethans in Trouw van 19 januari wat ze over zich heen kreeg toen ze man en kinderen verliet om een nieuw leven met haar minnaar te beginnen en daarover berichtte in haar columns. Hoewel ze nog altijd twee dagen in de week haar moederlijke taken verricht, vond menigeen dat ze uit de ouderlijke macht ontzet moest worden. "Als een man zich na de scheiding had opgesteld zoals ik, en op dezelfde manier aan het gezin had bijgedragen, had iedereen geapplaudisseerd. Wat een betrokken kerel! Wat een geweldige vader! Hoera!"

De complexe taken van het moederschap en de daarmee gepaard gaande morele pressie, komen ruim aan bod in 'Gedane zaken', de tweede roman van de Britse schrijfster Amanda Hodgkinson die al eerder de bestseller 'Britannia Road 22' op haar naam bracht. Hodgkinson behandelt het thema aan de hand van een aantal vrouwenlevens op het Engelse platteland. Ze laat zien hoe er van de ene op de andere generatie nagenoeg dezelfde normen over moederschap blijven gelden, en hoe er met maar heel kleine stapjes vooruitgang wordt geboekt in de richting van iets dat op emancipatie lijkt.

'Gedane zaken' mikt niet echt op de literaire fijnproever. Die zal misschien afhaken bij wollige, tuttige zinnen als: "Paardenbloemen bloeiden vol hoop in donkere hoeken." Niettemin valt er voor de fijnproever nog wel het een en ander te genieten, want Hodgkinson kan boeiend vertellen, brengt een vervlogen tijdperk aanschouwelijk tot leven en weet heel vaardig een dramatische situatie neer te zetten. Dat zijn doorgaans kwaliteiten die het ook goed doen bij iets minder kritische lezers, aan wie haar boodschap dat vrouwen in het algemeen en moeders in het bijzonder maatschappelijk gezien nog altijd aan het kortste eind trekken misschien nog beter besteed is dan aan lezers die al bekeerd zijn tot zulke verlichte denkbeelden.

Het verhaal begint in 1919. De drie zusters Rose, Nellie en Vivian Marsh wonen in een eenvoudige huisje aan een rivier in East Anglia. Hun ouders zijn allebei vroeg overleden, en dus moet Rose als oudste voor het inkomen en de opvoeding van de twee jongsten zorgen. Ze probeert Nellie en Vivian zoveel mogelijk te isoleren van hun naaste omgeving. "Zusterliefde gaat verder dan de gevaarlijke verliefdheid die mannen kunnen wakker maken in vrouwen. We moeten ons wijden aan de liefde voor onze zussen. Daarin zullen we zuiver zijn, veilig en voor altijd met elkaar verbonden, zelfs na de dood."

Later wordt duidelijk dat Rose haar zusters op deze manier beschermt tegen confronterende familiegeheimen. Nu zij zo sterk op elkaar zijn aangewezen, groeit er tussen hen een hechte, af en toe zelfs onnatuurlijke band. Dan verschijnt op zekere dag de charmante Joe Ferrier als tijdelijke kracht op een naburige boerderij. Nellie en Vivian slaan de waarschuwingen van Rose in de wind en worden hopeloos verliefd. Voor hen belichaamt Joe alles wat hun stelselmatig is onthouden: de wijde wereld, reizen, kunst, zinnelijkheid en seks.

Dan sterft Rose en kort daarna verdwijnt Joe uit hun levens. Nellie en Vivian zien hun wederzijdse loyaliteit zwaar op de proef gesteld. Ze knopen verhoudingen met mannen aan en betreden voor het eerst de grote boze wereld, die aan vrouwen zeer specifieke eisen stelt.

Na de dood van Vivians man wordt haar grote huis een opvang voor ongewenst zwangere vrouwen die zich willen onttrekken aan de afkeurende blikken van de goegemeente en na de bevalling hun kind afstaan voor adoptie. Zo wordt Vivian deelgenoot van tragische verhalen die vanuit ons hedendaagse perspectief eerder een aanklacht tegen de gemeenschap zijn dan een schande voor de betrokkenen. Maar ondanks alle narigheid waar ze bij haar liefdadigheidswerk tegenaan loopt blijft Vivian geloven in de liefde, en in de terugkeer van Joe Ferrier. En dus wijst ze het ene na het andere huwelijksaanzoek af.

Ook Nellie's bestaan verloopt niet volgens het sociaal wenselijke stramien. Als oorlogsinvalide is haar echtgenoot niet meer in staat om seks met haar te hebben, en hij vindt het daarom best dat de broer bij wie ze inwonen als Nellie's bedpartner fungeert. Geen van drieën heeft daar moeite mee. De naaste omgeving daarentegen des te meer. Wanneer Nellie het leven schenkt aan haar dochter Birdie, bezwijkt ze bijna onder de druk om het kind af te staan. Birdie zelf heeft minder geluk. Op haar twintigste wordt ze zwanger van een man die ze nauwelijks kent. Haar moeder en tante helpen haar om de zwangerschap te verbergen en het kind te laten adopteren. Maar als Birdie na verloop van tijd getrouwd is en moeder van een zoon, blijft ze hunkeren naar haar afgestane dochtertje.

Met deze geschiedenissen laat Hodgkinson zien hoe schrijnend het gemis is dat een adoptie dikwijls veroorzaakt, niet alleen voor het kind maar ook voor de biologische moeder. Daarnaast wijst ze op de mogelijke gevolgen voor de naaste familie, zowel die van de echte moeder als die van de nieuwe ouders. Voor lezers van Trouw is die kwestie extra actueel na het geruchtmakende artikel van adoptiefvader Benno Barnard in Letter&Geest van 16 februari.

Wat diepgang en literaire kwaliteit betreft steekt 'Gedane zaken' nogal mager af tegen andere romans over adoptie, zoals Jeanette Wintersons 'Waarom gelukkig zijn als je normaal kunt zijn' en Wytske Versteegs 'Boy'. Toch zal het publiek dat heeft genoten van Hodgkinsons debuut ook deze roman waarschijnlijk omarmen. En dat is terecht, gezien de genuanceerd gebrachte, goed doordachte thematiek en de kleurrijke historische setting. En begrijpelijk, gezien het moralisme dat moeders nog altijd ten deel valt.

Amanda Hodgkinson: Gedane zaken. (Spilt Milk) Vertaald door Tijmen Roozenboom en Catalien van Paassen. Orlando, Amsterdam; 328 blz. euro 19,95

Amanda Hodgkinson groeide op in Essex, waar haar ouders een tweedehands boekwinkel dreven. Ze woont met haar gezin in Frankrijk. Het huis dat het stel daar kocht bleek een bouwval, zodat Hodgkinson pas na jaren bouwstress haar droom romans te schrijven kon waarmaken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden