Dus is ze kwaad en angstig

Gerritsen zet Roxy's ontregeling knap neer, maar graaft ook dieper dan dit éne leven

De verhalen en romans van Esther Gerritsen, al jarenlang een van onze beste schrijfsters, zijn altijd extreem, dramatisch, confronterend. Dat komt denk ik doordat in haar nog altijd de toneelschrijfster huist: ze begon met theaterteksten en heeft het toneel naar haar fictie meegenomen.

Haar hoofdpersonen, onveranderd vrouwen tussen de twintig en de veertig, handelen en denken in een opmerkelijke mix van overleg en impulsiviteit. De een sluit haar vriend op de dag van de verhuizing op omdat ze opeens besloten heeft dat niks mag veranderen, de ander voelt zich juist veranderen in een vogel die mensen redt, weer een ander verdwijnt langzaam geheel en al in de wereld van haar grootouders. Crisis, gekte, transformatie en hallucinaties spelen een belangrijke rol bij Gerritsen.

Ook Roxy, in haar zojuist verschenen gelijknamige roman, is zo'n vrouw. In de twintig, getrouwd met een veel oudere man, moeder van een dochtertje: een bedaard bestaan. Maar wij treffen haar aan op een kruispunt in haar leven: als haar man is verongelukt, in het gezelschap van een minnares.

Het roept allerlei 'kinderachtige' emoties in haar op, precies zoals vroeger, toen ze een hard, boos kind was. Ze wil zich niet gepast kleden voor de begrafenis, ze versmaadt de troost om haar heen, ze gaat met de verblufte begrafenisondernemer naar bed. De lezer voelt, als zo vaak bij Gerritsens protagonisten, dat er bij Roxy een schroefje los zit, maar niet erg genoeg om hulp te zoeken, zodat wij blijven zitten met haar ontregelde geest. Een psychiater zou zeggen: ze heeft een theatrale persoonlijkheidsstoornis. Karakteristiek is een observatie als deze, wanneer ze met haar kind aan het spelen is: "Roxy zou nu gelukkig zijn als ze maar niet besefte dat hij niet kan zien hoe gelukkig zij zijn en dat ze het niemand kan vertellen die het interesseren zal. Dit is het." Ze heeft ooggetuigen nodig, de lezer is zo'n ooggetuige, maar die ziet ze niet en dus is ze kwaad en angstig.

Samen met de lesbische assistente van haar man en de oppas van haar dochtertje probeert ze aan de al te voor de hand liggende emoties van haar omgeving te ontsnappen en vertrekt ze naar Frankrijk: "Een en al liefde is het, vriendschap, hartelijkheid en manieren, het is niet te doen." In haar woede en paniek gooit ze onderweg een paar onschuldige schapen op hun rug, die niet meer kunnen opstaan en sterven. Haar manier om zich af te reageren. Zo laat Gerritsen zien hoe onder beschaafde laagjes van decorum perverse en gefrustreerde impulsen schuilgaan. Je voelt in haar boeken steeds dat zelfs nette meisjes en mevrouwen in wezen driftige oermensen zijn.

Gerritsen kan een afwijkende denkwereld overtuigend neerzetten, ook in 'Roxy' neemt ze je mee in een wereld van instabiliteit en waanzin. Intussen voel je ook dat deze schrijfster meer ambieert dan ons ontregelen, Roxy zoekt moeizaam naar wat ze precies wil, naar de betekenis van wat er om ons heen gebeurt. Dat is het knappe aan Gerritsens romans: in een min of meer sensationeel verhaal verpakt ze een dieper gravende, existentiële boodschap.

In 'Roxy' beviel mij alleen de rol van het driejarige dochtertje niet, veel te verstandig voor haar leeftijd, een en al welgevormde zinnen en wijsheden. Het leek soms de tv-serie Absolutely fabulous wel, met een verstandige dochter en een labiele moeder. Het zou me trouwens niet verbazen als deze vroegrijpheid opzet was, misschien bij wijze van contrast met de onvolwassen moeder, maar dat is me dan net iets te veel toneel. Gezien de rest van deze bijzondere roman neem ik dat dan maar voor lief.

Esther Gerritsen: Roxy.

De Geus, 224 blz. euro 18,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden