Durf te leren van de buren

De overheid trekt zich terug en de burgers moeten meer zelf gaan doen. Er zijn prachtige termen voor bedacht: doedemocratie en participatiemaatschappij. Maar wat als de burger initiatieven neemt die de bestuurders niet bevallen?

TEKST ONNO HAVERMANS

Een dorpje van zo'n vijfhonderd inwoners in de Achterhoek is het toneel van een klein drama in de doedemocratie. Hoog-Keppel, bakermat van de Aardappel Verwerkende Industrie Keppel en Omstreken (de patatfabriek Aviko) en een van de 42 kernen van plattelandsgemeente Bronckhorst, kan uitstekend voor zichzelf zorgen. Actieve dorpelingen ¿ goed gebekt, welgesteld en op de hoogte van wet- en regelgeving - hebben in het recente verleden enkele voorzieningen voor het dorp weten te behouden door ze domweg op te kopen. Zo ging het gemeentelijk zwembad in plaats van te sluiten over in particuliere handen. Er verrees een sporthal en er kwam een achttien-holes golfbaan. Niks mis mee.

Nu is 'Keppel' met de gemeente en met scholenorganisatie IJsselgraaf in de slag om de dorpsschool. Eigenlijk is het een herhaling van zetten. Zeven jaar geleden al besloot het bestuur van IJsselgraaf dat basisschool de Bongerd in Hoog-Keppel omwille van het teruglopend leerlingental zou fuseren met de Woordhof in Hummelo. De gemeente bouwde alvast een nieuwe brede school, makkelijk bereikbaar aan de nieuwe rondweg van Hummelo.

Maar de dorpelingen van Keppel lagen dwars. Ze kochten het schooltje in Hoog-Keppel voor een symbolisch bedrag van de gemeente, knapten het eigenhandig op en bouwden het om tot dorpshuis. De scholenorganisatie, die de opknapbeurt te duur had gevonden, kon de ruimte huren en de school voortzetten.

Iedereen blij? Nou nee. Toen twee jaar geleden een nieuwe directeur bij IJsselgraaf aantrad, begon het gedonder opnieuw. Te weinig leerlingen op twee scholen en lege klaslokalen in een nieuw gebouw, het leek een simpele optelsom. Maar de Keppelaars houden vol dat hun school levensvatbaar is, zeker als er een paar extra huizen mogen worden bijgebouwd. "Er zijn mensen die hier geboren zijn en best terugwillen. Jonge gezinnen, waarvan de ouders best op en neer naar Arnhem willen reizen om te werken als hun kinderen hier naar school kunnen", zegt Peter Steverink, voorzitter van het Dorpshuis en aanvoerder van de opstandige Keppelaars.

Gekkenwerk
Maar nieuwbouw in krimpgebied, terwijl er tal van huizen leegstaan, dat is gekkenwerk, vinden college van b. en w. en gemeenteraad van Bronckhorst.

Bovendien kan een dorp ook zonder school best leefbaar blijven, zegt wethouder Josephine Steffens. Neem het naburige Varsselder, waar de school dicht ging, maar de bewoners activiteiten blijven organiseren. "In Keppel draait veel om de school. Ik waardeer dat mensen daarvoor knokken, maar het is jammer dat ze alleen kijken naar hebben en houden en niet naar het grotere geheel. Welke activiteiten blijven over als de school wegvalt? Hoe ziet het dorp eruit in 2030, als de bevolking hier in de Achterhoek met 30 procent is gedaald?"

Krimp zorgt soms voor concurrentie tussen dorpen, weet Peter van Heek van de Vereniging van Kleine Kernen Gelderland. "Dat rijke dorpen wat meer naar zich toetrekken dan hun buren, hoeft niet erg te zijn. Het ene dorp krijgt nu eenmaal meer voor elkaar - vroeger een grotere kerk, nu betere voorzieningen - dan het andere, dat is niks nieuws."

"Dat Hoog-Keppel besloot om de school te kopen en er een dorpshuis van te maken, vonden wij creatief. Het probleem is nu dat het dorpshuis zonder school moeilijk te exploiteren is. Daar moet je dan iets op verzinnen. Verhuur ruimte aan zzp'ers, zoek naar andere mogelijkheden."

Om alle kernen van Bronckhorst leefbaar te houden moet je de voorzieningen verdelen, betoogde burgemeester Aalderink eerder in deze krant. Het dorpshuis hier, de school daar, een sportcomplex weer ergens anders. De gemeente bracht het aantal dorpsscholen de afgelopen jaren terug van 31 naar elf. "Mijn doel is goed onderwijs, niet 'de school moet blijven'", zegt wethouder Steffens.

Kan wel wezen, zegt Steverink, "maar die school in Hummelo is aan de overkant van een drukke weg gebouwd. Wie bedenkt dat in hemelsnaam? We zitten hier in landelijk gebied. De kinderen hebben daar last van fijnstof, het oversteken is gevaarlijk, er zijn tal van klachten. Als we niet anders kunnen, doen we onze kinderen in Wehl op school, of in Doesburg, maar nooit in Hummelo."

Lege lokalen
Die nieuwe school staat daar onhandig, erkent Steffens. "Maar hij staat er nu eenmaal, met lege lokalen, nog geen twee kilometer van Hoog-Keppel. Als die mensen daar verstandig zijn, geven ze deze strijd op en maken ze zich er sterk voor dat de naschoolse opvang bij hen in het dorp blijft. Daar zijn immers al die mooie sportvoorzieningen."

Ze haalt het voorbeeld aan van Voor- en Achter-Drempt, twee zusterdorpen in Bronckhorst, die elkaar tot voor kort nauwelijks zagen liggen. "Nu hebben we de school in Achter- en de naschoolse opvang bij de voetbalvereniging in Voor-Drempt. De bewoners zeggen: we hebben nu eindelijk één Drempt. Zo moet het. Als iedere kern voor zichzelf gaat praten, lopen we het risico dat je straks niks meer hebt."

Die waarschuwing komt ook van de Landelijke Vereniging van Kleine Kernen. "Raken meerdere dorpen straks hun basisschool kwijt of houd je hem in een van die dorpen levensvatbaar? Om die vraag te beantwoorden moet je actieve bewoners over de dorpsgrenzen laten kijken", zegt coördinator Koos Mirck.

"Gemeenten denken vaak in een blauwdruk, ieder dorp moet aan bepaalde eisen voldoen. Maar als de gemeente iets oplegt organiseert ze haar eigen oppositie. Laat de bewoners zelf hun problemen formuleren, dan krijg je energie. Soms leidt dat ertoe dat het ene dorp de budgetten voor leefbaarheid van de gemeente opsnoept, dat heb ik vaker zien gebeuren, dat is een van de kernspanningen van de doedemocratie. Maar dat valt op te lossen door samen te werken met de buren."

Of dat in Keppel nog gaat lukken is de vraag. "Wij hebben hier met z'n allen iets moois gemaakt en dat wordt om zeep geholpen", mokt Peter Steverink. "Wij hebben nooit geklaagd, maar als dit wordt bestraft zeggen de burgers 'bekijk het maar'."

PlattelandsParlement
Met een 'manifest van het platteland' vraagt het PlattelandsParlement 2013 de overheid om meer aandacht voor burgerinitiatieven. Het manifest bepleit:

minder regels ('richt wetgeving meer op kansen en minder op problemen'); ruimte voor lokale initiatieven ('laat los waar het kan'); steun voor initiatieven ('faciliteren, niet overnemen').

Het PlattelandsParlement is een tweejaarlijkse bijeenkomst van actieve bewoners en ondernemers, georganiseerd door de Landelijke Vereniging van Kleine Kernen, de Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij, het Netwerk Platteland en het Netwerk Democratie. De bijeenkomst is zaterdag in De Werelt in Lunteren.

Informatie: www.plattelandsparlement.nl

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden