Mensenrechten

‘Durf maar eens de waarheid te zeggen over Qatar, daar wordt iedereen beter van’

De selectie van PSV luistert naar trainer Ernest Faber voorafgaand aan de training in de Qatarese hoofdstad Doha. Beeld ANP Sport

De beslissing van Ajax en PSV om te overwinteren in Qatar roept vragen op vanwege de mensenrechtensituatie daar. Waar eindigt de verantwoordelijkheid van een voetbalclub?

Pas over twee jaar ontvangt Qatar met het wereldkampioenschap de ultieme voetbalcolonne. Maar Ajax en PSV konden de voorbije weken al proeven van de scepsis en de kritiek die gepaard gaan met een overwintering in de Golfstaat. Reden: mensenrechtenschendingen.

Onder gastarbeiders vielen al honderden doden door de hitte (soms tot 45 graden) en de onveilige omstandigheden (werkdagen van wel tien uur). Arbeiders werken er aan stadions onder het zogenoemde Kafala-systeem, een uitbuitingssysteem waarbij de greep op arbeidsmigranten heel stevig is. Hun paspoort wordt afgenomen waardoor werknemers geen kant op kunnen. Allemaal om de droom van Qatar mogelijk te maken: het WK voetbal in 2022

Maar, pareerde Edwin van der Sar in november: Ajax is een voetbalclub en geen politieke partij. De Amsterdammers vangen naar verluidt een miljoen euro voor het bezoek. Maandag maakte de landskampioen de samenwerking met FC Sharjah bekend, een club uit de Verenigde Arabische Emiraten – ook niet onbesproken – om het ‘voetbalnetwerk uit te breiden’.

Clubs geven allerlei redenen op om wel naar Qatar te gaan, zoals kunnen oefenen tegen toptegenstanders, zegt Emile Affolter, persvoorlichter van Amnesty International. “Maar het is maar in één woord uit te drukken: geld.”

Er wordt vaak op de maatschappelijke verantwoordelijkheid van voetbalclubs gewezen. Waar begint en vooral, waar eindigt die?

“In eerste instantie ligt de verantwoordelijkheid voor die mensenrechtenschendingen bij de Qatarese overheid. Maar iedereen die zakendoet met zo’n land moet bij zichzelf te rade gaan welk effect zijn handelen heeft. In het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen heet dat due diligence of gepaste zorgvuldigheid.

“Qatar loopt schaamteloos te koop met alle internationale clubs en sporten die ze verwelkomen. Clubs die daar zwijgend heengaan, legitimeren op zekere manier dat regime. Daarom dragen zij een grote verantwoordelijkheid. Zwijgen is op zich al stelling nemen. Het is een kwestie van benoemen, publiekelijk erkennen dat de omstandigheden niet deugen. Voor veel clubs voelt het als een hele grote stap. We moeten af van het idee dat de relatie met zulke autoriteiten altijd maar gezellig moet zijn. Durf maar eens de waarheid te zeggen, het mag wringen. Daar wordt iedereen beter van.”

Beschikken clubs over het geschikte morele kompas om die verantwoordelijkheid te nemen? 

“Niet altijd, maar Ajax en PSV zijn gewoon bedrijven en moeten verantwoording afleggen voor hun keuzes. En het kán wel. Het Finse nationale elftal koos bewust om niet naar ­Qatar te gaan. Het is een kwestie van wil en vooral lef. Ja, onder clubs en supporters leeft het idee dat sport en politiek gescheiden moeten blijven maar een volwassen topclub hoort zich uit te kunnen spreken over zulke kwesties. Alleen vrezen clubs de financiële consequenties en huiveren ze bij het idee zich te branden aan een thema waar ze weinig van weten. Juist daarom staan wij bij Amnesty open voor dat gesprek en willen we best een handje helpen. Het wordt tijd dat de sport volwassen wordt en zijn maatschappelijke rol erkent.”

Sporters maken relatief weinig gebruik van hun platform. Moet iemand als Sifan Hassan wegblijven van een WK in Qatar? 

“Het zou natuurlijk ontzettend dapper zijn, maar alleen al iets zeggen over de situatie in Qatar zou ik al toejuichen. Of ze gaat of wegblijft is aan haar. Maar het is een te zware last om uitsluitend op de schouders van atleten te leggen. Voetballers kunnen het niet helpen dat ze over twee jaar naar Qatar moeten. Of dat hun club hen er op trainingskamp stuurt. Is het aan een tiener of jonge twintiger om een principieel punt te maken? Nee, daar moet je atleten niet mee opzadelen.

“De bobo’s van de Fifa kun je wel ter verantwoording roepen. Edwin van der Sar en Toon Gerbrands (PSV) moeten worden aangesproken. Daarin moet je minder terughoudend zijn.”

Het lijkt of iedereen naar elkaar wijst. De atleet wijst naar de bond, de bond naar de clubs. Niemand lijkt stelling te willen nemen. Hoe kan dat doorbroken worden?

“Het begint bij de toewijzing van grote sportevenementen door de ­Fifa of het IOC, zoals een WK of de Spelen. Laat ons daarbij verder kijken dan het financiële plaatje of de accommodatiemogelijkheden. Laat mensenrechten ook een factor spelen, zoals dat nu met het milieu gebeurt. Het WK in Qatar, de Olympische Spelen in Sotsji of Peking, de Europese Spelen in Baku; allemaal evenementen die door repressieve regimes gebruikt worden om goede sier te maken. Terwijl de wereld de ogen sluit voor de mensenrechten.”

Lees ook:

Finse ploeg gaat uit principe niet naar Qatar, Ajax en PSV wel

Trainen in Qatar? ‘Het is een ethische kwestie, geen politieke’, zegt de Finse bond.

Hassan de wereld zien hoe clean ze is

Na goud op de 10.000 blies Sifan Hassan haar tegenstand weg in de finale van de 1500 meter op de WK in Doha. Het excelleren op beide afstanden, een hoogst ongebruikelijke combinatie, tekent haar veelzijdigheid als atleet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden