Dunne vrouwen zijn saai

Grace Kgwale: 'Ik wil wel afvallen zodat ik fitter word, maar niet te veel. Slank zijn is niets voor mij. Mijn vriend viel op mij vanwege mijn omvang.' Beeld Niels Posthumus

Het groene fruitsapje dat Grace Kgwale in een Johannesburgs restaurant door een rietje naar binnen zuigt, ziet er niet echt lekker uit. Ze trekt een vies gezicht. "Ach, waarom probeer ik mijn moeder ook te imponeren", lacht de 26-jarige accountant terwijl ze het glas van zich af schuift. "Zij wil dat ik gezonder eet en drink. Maar ze zit thuis en ziet dit toch niet."

Kgwale is fors. Heel fors. "Ik denk dat ik niet eens meer echt in die categorie pas", zegt ze vrolijk. "We kunnen beter stellen dat ik ongezond veel te zwaar ben." Ze haalt haar schouders op. "Ik wil wel afvallen zodat ik lichamelijk fitter word, maar niet te veel. Slank zijn is niets voor mij. Ik ben tevreden met hoe ik eruit zie. En mijn vriend is op mij gevallen omdat hij mijn omvang aantrekkelijk vindt."

Kgwale is niet de enige Zuid-Afrikaan die te zwaar is. Verschillende onderzoeken wijzen uit dat ruim 60 procent van alle volwassenen in het land lijdt aan overgewicht. Wereldwijd is dit nog geen 40 procent. Vooral vrouwen in Zuid-Afrika zijn te zwaar: zeven op de tien.

Bewerkt voedsel
"Zuid-Afrikanen eten extreem veel bewerkt voedsel, met daarin ladingen suiker", zegt David Sanders, emeritus hoogleraar aan de School voor Publieke Gezondheid op de Universiteit van Kaapstad. "Het is in de eerste plaats dit ongezonde dieet dat obesitas in Zuid-Afrika tot een epidemie heeft gemaakt."

Zuid-Afrikanen verbouwen, anders dan mensen in veel andere ontwikkelingslanden, bijna nooit hun eigen voedsel, legt hij uit. Tijdens de apartheid mochten zwarte Zuid-Afrikanen geen land bezitten, en dat is daarna nauwelijks rechtgezet. Zuid-Afrika telt daardoor een enorm aantal supermarkten en fastfoodrestaurants, zelfs op het platteland. Die verkopen hun bewerkte voedsel goedkoper dan verse producten.

"Coca-cola kost minder dan melk", zegt Sanders honend. Overgewicht is daardoor niet alleen een probleem binnen de groeiende middenklasse, maar ook onder de armen.

Suikerbelasting
Om overgewicht te bestrijden, bereidt de Zuid-Afrikaanse regering de invoering van een suikerbelasting voor. Begin juli maakte het ministerie van financiën bekend per gram suiker in producten omgerekend 0,15 eurocent belasting te gaan heffen. Dat maakt een tweeliterfles cola bijvoorbeeld zo'n 30 eurocent (ruim 20 procent) duurder.

Sanders ziet alleen iets in de geplande suikerbelasting als de regering het geld dat zij ermee ophaalt investeert in subsidies op gezonde producten. "Anders zijn de armen de dupe", zegt hij. "Zij eten vooral ongezond omdat ze verse producten niet kunnen betalen." En er is een cultuuromslag nodig. "De meeste Zuid-Afrikanen weten niet hoe ongezond overgewicht is", zegt Sanders. "Wat extra gewicht wordt vaak als teken van welvaart gezien."

Kgwale plukt daar de vruchten van. "Veel zwarte mannen worden opgevoed met het idee dat dunne vrouwen saai en ongelukkig zijn", zegt ze. Zij krijgt in clubs dan ook meer mannelijke aandacht dan haar dunne vriendinnen. Ze lacht verontschuldigend. "Tja, het is nu eenmaal zo: ga je naar het strand dan wil je dun zijn, maar ga je naar een club dan ben je als zwarte Zuid-Afrikaanse vrouw liever wat forser."

Scepsis
Toch lijkt een kleine groep - de jonge, hoogopgeleide, kosmopolitische toplaag - bewuster te gaan eten. Eettentjes met namen als 'Conscious 108' en 'Organic 2 go' duiken op in hippe buurten. Maar toch blijft zelfs onder die groep scepsis bestaan. Toen bijvoorbeeld de eigenaar van restaurant LoveRevo vlak na de opening in een trendy wijk van Johannesburg foto's van vegetarische tapas op Facebook plaatste, stond daar binnen vier minuten onder: 'Dus je bent een konijn?'

Zulke sarcastische reacties verbazen Kgwale niet. Want zij ziet Zuid-Afrikanen juist ook vaak aankomen zodra zij sociaal-economisch opklimmen. "Als je in je jeugd arm bent geweest, is veel eten zodra je geld verdient een uiting van geluk", legt ze uit. "Je hebt tijdens je opvoeding niet geleerd te matigen. Vlees en junkfood betekenen rijkdom, salade symboliseert armoede." Ze maakt een afwerend gebaar. Nee, ze weet dat niet uit ervaring. "Ik ben nooit arm geweest", zegt ze. "Ik heb gewoon altijd heel erg van eten gehouden."

Ontwikkelingsland met erg veel dikkerds
Farmaceut GlaxoSmithKline stelde in 2011 dat Zuid-Afrika het hoogste percentage volwassen met overwicht ter wereld kent na de VS en Mexico. Medisch tijdschrift Lancet ging iets minder ver in 2014: Zuid-Afrika heeft de dikste bevolking van sub-Sahara-Afrika. 61 procent van alle volwassenen lijdt aan overgewicht. Dat is een erg hoog percentage voor een ontwikkelingsland. In Nederland is 43 procent te dik volgens het CBS. Onderzoek van de Zuid-Afrikaanse Human Sciences Research Council in 2013 toonde aan dat bij keuze uit 'dik', 'normaal' en 'dun' 87,9 procent van de Zuid-Afrikanen 'dik' als ideale lichaamsbouw ziet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden